لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - زنجان - زنجان

لباس محلی زنجان

30 مهر 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

لباس زنانه:

لباس زنان استان زنجان در عین سادگی، بسیار زیبا و متنوع می‌باشد. معمولاً برای سر، سه نوع پوشش دارند. با استفاده از پوشن موی سر را با قوس پیشانی به طور محکم می‌بندید، پوشش بعدی چنه‌التی (زیر چانه) می‌باشد که از سکه‌های قلابدار به هم پیوسته و یا منجوق رنگارنگ تشکیل شده و از زیرچانه تا فرق سر پیچیده می‌شود و برای حفاظت از پوشن می‌باشد. پوشش سوم، برای دهان، چانه و گردن می‌باشد که به آن یاشماق (روسری) می‌گویند. برای بالا‌تنه از جلیزقا (جلیقه) استفاده می‌کنند و بدون آستین می‌باشد. نوع آستین‌دار این پوشش برای افراد پولدار می‌باشد که به آن یل می‌گویند. زیر جلیزقا از پوشش دیگری که در رنگ‌ها و طرح‌های متنوعی است، استفاده می‌کنند و از جلیزقا اندکی بلندتر می‌باشد که به آن کوینک می‌گویند. زیر کوینک از پوششی به نام تومان استفاده می‌کنند که دو نوع می‌باشد. تومان بلند که معمولا گروه سنی 40 سال به بالا استفاده می‎‌کنند و به آن شلیته می‌گویند. نوع دوم، تومان کوتاه که مورد استفاده بانوان جوان است و قصّا تومان نام دارد. برای پوشش پایین تنه از شلوار استفاده می‌کردند که معمولاً با پارچه تیره رنگ و ضخیم دوخته می‌شود. شلوار دیگر که برای مهمانی ها و مسافرت‌ها استفاده می‌کردند و نیم ساق نام دارد، این شلوار در قسمت پا به جوراب مجهز است که نوعی جوراب شلواری است.

پوشاک زنان

سرپوش: معمولاً برای سر، سه نوع پوشش دارند. با استفاده از پوشن موی سر را با قوس پیشانی به طور محکم می‌بندید، پوشش بعدی چنه‌التی (زیر چانه) می‌باشد که از سکه‌های قلابدار به هم پیوسته و یا منجوق رنگارنگ تشکیل شده و از زیرچانه تا فرق سر پیچیده می‌شود و برای حفاظت از پوشن می‌باشد. پوشش سوم، برای دهان، چانه و گردن می‌باشد که به آن یاشماق (روسری) می‌گویند.

چرقد: این روسری از پارچه گوزگوز یا حریال (ابریشم) دوخته می‌شود و در ابعاد 5/1 * 5/1 متر می‌باشد. در روستاهای آب بر و آستاگل به چرقد یایلیق و در روستای ئیدی بلاغ آق چرقد می‌گویند. زنان برای حفظ حجاب گوشه‌ای از روسری خود را جلوی دهان خود می‌گیرند که به آن یاشماق گویند.

قره یایلیق: زنان روستای آب بر فقط از این روسری استفاده می‌کنند. این روسری از پارچه‌های مختلف گل‌دار با زمینه مشکی در ابعاد 5/1*5/1 متر تهیه می‌شود.

شال: سرپوشی برای زنان روستاهای گنبد و کاروانسرا که بیشتر زنان بالای بیست و پنج سال آن را به دور سر خود می‌بستند. این روسری از جنس ابریشم در ابعاد 70/1*50/1 متر می‌باشد. در روستای کاروانسرا به این سرپوش پوشن می‌گویند.

چادر شب: زنان باتوجه به شرایط اقتصادی‌شان این سرپوش را از پارچه‌های رنگی تهیه می‌کنند. در روستای آب بر چادیر، در روستاهای گنبد و ئیدی بلاغ چرشو، در روستای اورتا بلاغ چرشاب، در روستای کاروانسرا چرشاد، در روستای دلگی چارشاب و در سایر نقاط چادر می‌نامند.

روبند: بیشتر زنان در مسافرت‌ها و مراسم‌ها از روبند استفاده می‌کنند. در قسمت پیشانی بندی دارد که به پشت سر گره میزنند.  در روستای کاروانسرا به روبند اوربند و در روستای آب بر آغ روبان می‌گویند.

کله یاغی: روسری از جنس ابریشم در ابعاد 5/1* 5/1 متر می‌باشد که در روستای اورتا بلاغ به هنگام بردن عروس به پیشانی او می‌بندند.

بالاتنه:

برای بالا‌تنه از جلیزقا (جلیقه) استفاده می‌کنند و بدون آستین می‌باشد. ر جلیزقا از پوشش دیگری که در رنگ‌ها و طرح‌های متنوعی است، استفاده می‌کنند و از جلیزقا اندکی بلندتر می‌باشد که به آن کوینک می‌گویند. زیر کوینک از پوششی به نام تومان استفاده می‌کنند که دو نوع می‌باشد. تومان بلند که معمولا گروه سنی 40 سال به بالا استفاده می‎‌کنند و به آن شلیته می‌گویند. نوع دوم، تومان کوتاه که مورد استفاده بانوان جوان است و قصّا تومان نام دارد.

تن پوش کوی نک: پیراهنی متشکل از دو قسمت بالا تنه و پایین تنه که نیم تنه پیراهن گشاد طرفین آن از قسمت پایین دارای چاک می‌باشد. این پیراهن آستین‌دار با دگمه‌هایی در سر دست و یقه‌ای گرد می‌باشد. دور لبه چاک‌ها را با یراق و منجوق تزیین می‌کنند. در زنان مسن بلندی پیراهن یک وجب بالای مچ پا و در جوانان تا روی زانو می‌باشد.

تومام (تُنبان): این دامن، چین‌دار گشاد می‌باشد که به وسیله یراق رنگی دور لبه پایینی تزیین می‌شود. تومان به وسیله بند پشمی به نام تومان باغی در ناحیه کمر محکم می‌شود. اندازه تومان جوانان کوتاه‌تر از تومان پیرزنان می‌باشد. اغلب برای تومان از پارچه‌های حریال، ناصریه استفاده می‌کنند.

پاچین: این پیراهن بیشتر در روستای دلگی و گنبد رایج است. پاچین از دو قسمت بالا تنه و پایین تنه تشکیل می‌شود. بالا تنه ساده و پایین تنه گشاد و چین‌دار می‌باشد و تا روی مچ پا می‌رسد.

پسته: جنس این جلیقه‌ از پارچه مخمل می‌باشد که در ناحیه جلو باز است، اما با سه یا چهار دگمه بر روی هم محکم می‌شود. برای تزیین دور یقه از یراق و سکه استفاده می‌کنند. در طرفین این جلیقه دو چاک به اندازه تقریبی چهار الی پنج سانتی‌متر وجود دارد. در قسمت جلوی آن دو جیب کوچک قرار دارد.به این تن‌پوش در روستای گنبد جلتقا و در سایر نقاط جلیقا می‌گویند.

یل: کتی آستین‌دار تا کمر، شبیه کت‌های امروزی که از جنس پارچه‌های ابریشمی در رنگ‌های یک‌دست سنگین می‌باشد. برای نگهداری سکه و پول در زیر بغل آن جیب تعبیه شده است. دور یقه را با استفاده از سکه‌ تزیین می‌کنند.

ارخالیق: ارخالیق شبیه یل می‌باشد ، با این تفاوت که بلندی آن کمی پایین‌تر از کمر می‌رسد.

شلوار: برای پوشش پایین تنه از شلوار استفاده می‌کردند که معمولاً با پارچه تیره رنگ و ضخیم دوخته می‌شود. شلوار دیگر که برای مهمانی ها و مسافرت‌ها استفاده می‌کردند و نیم ساق نام دارد، این شلوار در قسمت پا به جوراب مجهز است که نوعی جوراب شلواری است.

پاپوش:

در این منطقه کفش را ایاخ قابی (ayaxqabi) می‌نامیدند و دارای انواع مختلف بود:

دوواندی مخملی dovandi maxmali: کفشی پاشنه‌دار، از جنس چرم و تقریباً به شکل پوتین می‌‌باشد.  بیشتر این کفش در مراسم‌ها و مسافرت‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت.

ابهر ایاخ قابسی (کفش ابهری، bharayax.aqabsi): کفشی از جنس چرم با پاشنه بلند که در شهر همدان ساخته می‌شود.

شیب رو: کفشی چرم با پاشنه متوس، که بیشتر در مسافرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. بیشتر طبقات مرفه جامعه از این کفش استفاده می‌کنند. 

کالیش: نوعی کفش پلاستیکی (رزینی) با پاشنه بسیار کوتاه، که زنان روستایی هنوز هم استفاده می‌کنند.

چاروق: یکی دیگر از پاپوش‌های زنانه چاروق می‌باشد. این پاپوش دارای زرق و برق و پاشنه است و توسط استادان حرفه‌ای در شهر زنجان به شکل دمپایی ساخته می‌شود. کف چاروق از چرم دباغی شده و رویه آن با نخ‌های گلابتون دوخته می‌شود.

جوراب: توسط زنان روستایی با پشم گوسفند بافته می‌شود.

تزئینات زنانه عبارتند از انگشتر، النگو و بویماق که از سکه‌های پول قلابدار از تار منجوق آویزان شده و از چند ردیف تشکیل شده است. البته چنه‌التی (زیر چانه) نیز نوعی تزیین محسوب می‌شود.

پوشاک مردان

سرپوش

کچه بورکی (kecaborke): کلاهی نمدی به شکل گود که برای مردان اجباری می‌باشد. عدم استفاده از این کلاه برحرمتی به جامعه محسوب می‌شود.

کلاه بخارایی: به شکل گرد و از جنس پوست بره می‌باشد.

کلاه لبه‌دار: کلاهی گرد و کمی بلند با لبه دایره‌ای شکل می‌باشد. این کله بیشتر توسط طبقات مرفه در مسافرت‌ها و مراسم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کلاه قزاقی: کلاهی گرد و استوانه‌ای شکل می‌باشد.

شفگه (safga): کلاهی نوک‌دار که از پارچه فاستونی تهیه می‌گردد. معمولا این کلاه را از بازار شهر زنجان تهیه می‌کنند.

تاسکی: کلاهی گرد و دوکی شکل که با اتصال شش یا هفت ترکه دوخته می‌شود.

کانفا (kanfa): کلاهی گرد که از نخ پنبه یا کاموا بافته می‌شود.

شال بورکی (salborki): کلاهی به شکل عرقچین که از چهار ترکه نوع شال بافت تهیه می‌شود. لبه این کلاه را با پارچه مشکی رنگ می‌دوزند که در اصطلاح محلی به آن کوبه (koba) می‌گویند . بیشتر آقایان امروزه از این کلاه استفاده می‌کنند.

تن پوش کؤینک (koynak): پیراهنی یقه گرد و آستین‌دار، که از زیر گردن تا روی سینه باز و دارای سه دگمه می‌باشد. این تن‌پوش از جنس متقال یا ابریشم است

جلیقه: این تن‌پوش دارای دو قسمت رو و پشت می‌باشد. برای پشت معمولا از پارچه متقال مشکی رنگ و قسمت رو از نوع شال بافت استفاده می‌کنند. هم‌چنین دو جیب و دو چاک کوچک در قسمت پهلو دارد. در روستاهای اورتابلاغ به این تن پوش پسته، در گنبد جلتقا، در ئیدی بلاغ و تلخاب کؤینک اوستی (koynak usti) و در سایر نقاط جلیقا می‌گویند.

کت: تن‌پوشی به شکل کت‌های امروزی که از پارچه دست‌باف محلی به نام شال تهیه می‌شود. در روستاهای تلخاب و ئیدی بلاغ به اوی ما، در آستاگل چوخا، در اورتا بلاغ پنجه، در گنبد کوت و در سایر نقاط به شال کتی معروف می‌باشد.

ستره (setra): این کت که در روستاهای ئیدی بلاغ و تلخاب مورد استفاده قرار می‌گیرد، از جنس پارچه وطنی با یقة گرد و آستین‌دار و از ناحیه جلو باز و بدون دگمه است. کت ستره توسط شالی که بر روی کمر بسته می‌شود، بر بدن شخص محکم می‌گردد. بلندی این کت تا روی زانو می‌رسد.

سردری (sardari): تن‌پوشی آستین‌دار از جنس ماهوت یا شال، که بیشتر طبقه مرفه از آن استفاده می‌کنند. این تن پوش کمی پایین‌تر از زانو را می‌پوشاند. نیم تنه پایین سردری در ناحیه کمر چین‌دار و گشاد می‌باشد.

پلتو (paltov): شبیه پالتوهای امروزی و نیم تنه بالایی آن چند دگمه در لبه دارد.

کؤرک (kurk): تن‌پوشی آستین‌دار از جنس پوست و آستر آن از متقال می‌باشد. این تن‌پوش تا روی زانو می‌پوشاند و اغلب طبقات مرفه از آن استفاده می‌کنند.

شالوار: شلوار خشتک‌دار مانند شلوارهای راحتی امروز که از پارچه متقال تهیه می‌شود. به وسیله بندی به نام تومان باغی در ناحیه کمر شلوار را محکم می‌کنیم. در روستاهای اورتا بلاغ به این تن‌پوش، باغلی شالوار و در کاروانسرا، خمسه می‌گویند.

شال شالواری: نوع دیگری از شلوارهای محلی که توسط زنان روستایی از پشم تابیده شده گوسفند تهیه می‌شود.

پیراهن پشمی: پیراهنی آستین‌دار یا بدون آستین از پشم تابیده شده گوسفند با یقه هفت می‌باشد. در روستای تلخاب به این پیراهن جاکیت، در گنبد چکمه کوینک (cakmakoynak) و در اورتابلاغ یون کوینک می‌گویند.

کپنک (kapank): تن پوشی نمدی و بدون آستین برای چوپانان که تا پایین زانو را می‌پوشاند.
پاپوش ساق بند: ساق بند از جنس پشم در عرض پانزده سانتی‌متر و به طول یک متر تهیه می‌شود و از آن برای دور ساق پا استفاده می‌کنند. ساق بند را در روستاهای اورتابلاغ و گنبد پتاوا (patava) و در تلخاب و ئیدی بلاغ دولاخ (dolax) می‌گویند.

جوراب پشمی: پاپوشی از جنس پشم، که توسط زنان در نقش‌هایی چون گیلان‌داری، قلمدانی و سایه بافته می‌شود.

چاریخ: کفشی از جنس پوست گاو که دو طرف آن حدود چهار سانتی‌متر به طرف بالا تا می‌شود و رویه آن را با رشته‌های باریک پوست، به صورت ضربدری، روی پا محکم می‌کنند.

گیوه: رویه گیوه از نخ پنبه و کف آن از چرم می‌باشد. کف برخی از گیوه‌ها از پارچه است.

شیب رو (sibru) : کفش‌ معمولی و پاشنه‌دار با رویه چرم و بعضاً کف چرمی که امروزه نیز استفاده می‌شود.

پوشاک نوزادان

کوینک: پیراهنی از جنس متقال با یقه گرد و آستین‌دار که از پشت گردن باز و با دو دگمه بسته می‌شود.

عرقچین: کلاهی سفید رنگ و گرد که توسط بندی زیر چانه محکم می‌شود.

آنناچالما (annacalma): روسری سه گوشی، که دور سر نوزاد می‌بندند.

دوشلوح: سینه‌بند یا به عبارتی پیش بند، پارچه‌ای کوچک که جلو نوزاد بسته می‌شود.

بله (bala، قنداق): پارچه‌ای چهارگوش که به صورت سه گوش تا کرده و به بدن بچه می‌پیچند.

شورتوک (surtok): ریسمانی تقریباً کلفت از جنس پشم برای بستن قنداق می‌باشد.

اگر مایل به دیدن پوشاک سنتی زنجان هستید بهتر است به روستاهای اطراف آن بروید زیرا در شهر‌ها از پوشاک رایج کل کشور استفاده می‌کنند.

لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان
لباس محلی زنجان