لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - خوزستان - اهواز

لباس محلی خوزستانی

30 شهریور 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

پوشاک عرب‌های خوزستان

پوشاک مردان

دشداشه: دشداشه در دو نوع عراقی (یقه‌دار) و خلیجی یا اماراتی (بدون یقه) می‌باشد. این پوشش به رنگ سفید، بلند و به‌صورت یکسره تا مچ پا می‌باشد.

بشت یا خاچیه: این لباس روی دشداشه پوشیده می‌شود و جنس آن از نخ پشمی نازک می‌باشد. برخی برای تزیین با ابریشمی به رنگ بشت سرشانه‌ها و آستین‌ها را گلدوزی می‌کنند. نوع دیگر بشت، مزویه می‌باشد که جنس آن از پشم ضخیم و مناسب فصل زمستان است. مزویه معمولا به رنگ قهوه‌ای، سیاه و یا سورمه‌ای است و با استفاده از تورهای طلایی رنگ روی آستین و دور آن حاشیه‌دوزی می‌شود.  امروزه بیشتر مردان مسن از مزویه نیز استفاده می‌کنند.

چفیه یا کوفیه: منشا این کلمه شهر کوفه و عراق می‌دانند. نوعی سربند که روی سر گذاشته و برای محافظت سر، چشم و دهان افراد در برابر آفتاب و شن می‌باشد. رنگ سیاه یا سبز مخصوص سادات و رنگ سفید یا سفید و سیاه برای افراد عام استفاده می‌شود. بعضی از مردم چفیه را روی سر نمی‌بندند و دور گردن یا روی شانه قرار می‌دهند.

عقال: حلقه‌ای است برای نگه داشتن چفیه که به رنگ سیاه و از نخ بافته می‌شود.

پوشاک زنان

عبایه یا عبا (چادر عربی): چادر سیاه رنگ که در طرفین شانه‌های عبا بریدگی‌هایی برای بیرون قرار دادن دست که عبا را در مقابل وزش باد کنترل کند، وجود دارد.

شیلّه: روسری سیاه رنگ از جنس ابریشم یا نخ خالص، که برای پوشش سر و سینه و به شکل مقنعه استفاده می‌گردد. در تابستان پارچه آن نازک و زمستان صورت ضخیم بافته می‌شود. زنان ثروتمند از روسری‌های نازک که زیر آن مهره‌هایی به نام قابچی است، برای تزیین استفاده می‌کنند. معروف‌ترین نوع شیله، فوطه نام دارد. شیله‌ای در تابستان استفاده می‌شود که از الیاف کتان می‌باشد و بلبول نام دارد. روسری مرغوب زنان خوزستان شیله‌ای به نام جز می‌باشد.

چِلّاب:  وسیله برای محکم بستن شلیه که جنس طلا یا نقره می‌باشد. برای تزیین از نگین‌های معمولاً فیروزه‌ای استفاده می‌کنند.

عُصّابه یا چرغدیه: زنان میانسال و مسن عرب عصابه را دور سر خود می‌پیچند و پارچه سیاه‌رنگ از جنس ابریشم یا کتان می‌باشد. در این صورت شیلّه در بالای سر و زیر عصابه قرار می‌گیرد. زنان در مراسم عزاداری برای نشان دادن تألم روحی خود روی عصابه مقداری گِل می‌مالند. سایز عصابه به عواملی چون سن، طبقه اجتماعی و علویه (سیده) بودن بستگی دارد. بدین معنا هرچه سن زن بیش‌تر باشد یا متعلق به طبقه اجتماعی بالاتری باشد به دورهای عصابه افزوده می‌شود. به همین خاطر زنان  شیوخ به ویژه زنان طایفه بنی‌طرف از عصابه‌های بزرگی که از جنس ابریشم استفاده می‌کنند. این در عراق، کویت، اردن، سوریه، جنوب فلسطین در نوار غزه و عرب‌های شهر و روستاهای خوزستان مرسوم می‌باشد.

نِفنوف: لباس بلند برای زنان عرب می‌باشد. معمولاًدخترهای جوان بیش‌تر از رنگ‌های تند مانند قرمز، زرد و نارنجی و زنان میانسال و مسن از رنگ‌های قهوه‌ای، سورمه‌ای و سیاه استفاده می‌کنند.

لباس: شلوار زنان عرب به الباس معروف می‌باشد که با شلوارهای معمولی دیگر اقوام ایرانی فرقی ندارد و در بعضی از مناطق پاچه  شلوار تنگ و در بعضی مناطق گشاد دوخته می‌شود.

ثوب: لباسی که روی نفنوف پوشیده می‌شود و از پشت گردن گره می‌خورد. این لباس بلند و پهن و توری شکل می‌باشد و تا نیمه ساق پا و تا مچ دست را می‌پوشاند.

بوشیه: روگیر زنان عرب در گذشته از جنس حریر و به صورت توری بافته می‌شده، که امروزه به ندرت استفاده می‌شود. زنان به خاطر باورهای مذهبی محکم‌شان از بوشیه استفاده می‌کردند تا چهره از نامحرم برگیرند.

خالکوبی یکی از زینت‌های زنان عرب به شماره می‌آمده و نقوش خالکوبی برگرفته از عقاید مردم عرب خوزستان بوده و با نقاط دیگر کشور فرق دارد. نقوش خالکوبی زنان عرب برگرفته از نقوش سفالینه‌ها و نقاشی دیواری غارهای دوشه و میرمندی از دوران پیش از تاریخ در لرستان بوده که شامل نقوش انتزاعی، ابزار و وسایل روزمره زندگی گیاهی، حیوانی و انسانی می‌باشد. مردم عرب خوزستان با دو هدف درمانی و تزیینی از این نقوش استفاده می‌کنند. بنا به گفته زنان و پیرزنان محلی پیشنه خالکوبی مردم عرب به بیش از 300 سال می‌باشد و سابقه آن در جهان به مائوری‌ها، زلاندنو، ساکنان اولیه جزایر نیوزلند و سایر جزایر اروپایی و آفریقایی می‌رسد. به عبارتی از زمان حضور بشر به کره خاکی خالکوبی وجود داشته است. برای خالکوبی سوزن را به دوده ظروف روحی و یا فانونس آغشته و به صورت ضربات پشت سرهم درپوست فرو می‌کنند. رنگ خالکوبی در ابتدا مشکی می‌باشد زیرا براثر فرورفتگی سوزن خون‌مردگی در پوست ایجاد شده است. بعضی از نقوش خاکوبی برای برطرف کردن دردها می‌باشد مثلا برای رفع سردرد، خالکوبی خط‌های ممتد در امتداد ابروها انجام می‌دهند. اما می‌توان گفت نقوش تزیینی تنوع بیشتری در خالکوبی دارد. البته طرح‌های تزیینی خاص دختران و زنان عرب بوده و مردان تنها از طرح حیوانات استفاده می‌کنند. به گفته زنان عرب خالکوبی زینتی برای دختران فقیر می‌باشد زیرا توانایی خرید طلا و زیورآلات ندارند. اما امروزه خالکوبی به خاطر نداشتن قابلیت اصلاح‌پذیری و پاک‌شوندگی بیشتر در بین میان‌سال‌ها طرفدار دارد. در خوزستان طایفه چنا از الگوی خاصی برای خالکوبی ماه و ستاره استفاده می‌کنند و می‌توان گفت نشانه خاص این طایفه می‌باشد.

پوشاک لر‌های خوزستان

پوشاک سنتی مردان لر

شلوار دبیت: شلواری از جنس دبیت، به رنگ سیاه که برای دوخت آن 5 متر پارچه نیاز دارد و برای بند آن 3 الی 4 کش استفاده می‌شود. این شلوار از پوشاک سنتی  مردان بختیاری است که امروزه نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چوقا: نوعی بالاپوش سفید رنگ یا سفید متمایل به زرد با خطوط راه راه که از نخ‌های پشمی خودرنگ بافته می‌شود. این بالاپوش بدون آستین وجلوباز و بلندی چوقا تا بالای زانو می‌‌‌باشد.

کلاه نمدی: در لرهای بختیار کلاه نمدی شامل شب‌کلاه و کلاه خسروی و کلاه خانی می‌باشد. شب‌کلاه به رنگ قهوه‌ای روشن وگنبدی شکل است که مردم عادی در قدیم استفاده می‌کردند. کلاه خسروی در رنگ سیاه و بالایشان صاف و دهانه آن‌ها اندکی تنگ می‌باشد. کلاه خانی کلاهی بلند به رنگ سفید و بالای صاف و دهانه آن‌ها اندکی تنگ است. در قدیم شیوه قرار دادن کلاه نشانگر موقیعت اجتماعی افراد بوده مثلا کدخداها و افراد مسن‌، کلاه‌هایشان را مایل به جلوی سر و کمی کج قرار می‌دادند و جوانان کلاه را وسط سر و رو به عقب می‌گذاشتند.

در گذشته شیوه قرار گرفتن کلاه بر سر نمایانگر موقعیت اجتماعی افراد بوده است. مثلا کدخداها و افراد مسن‌، کلاه‌هایشان را مایل به جلوی سر و کمی کج قرار می‌دادند. جوانان کلاه را وسط سر و رو به عقب می‌گذاشتند.

عمده‌ترین سازندگان کلاه‌های نمدی، نمدمال‌های شوشتر و دزفول بودند اما امروزه فقط عده معدودی از آن‌ها هستند.

کردین: پوشاکی ویژه چوپانان محلی که درازای آن تا زیر زانو و از جلو باز می‌باشد. پوشاک نمدین ضخیم و سیاه رنگ و بدون آستین است.

پوشاک سنتی زنان لر

تنبان قری: برای دوخت این پوشاک معمولا به 10 متر پارچه ضخیم نیاز است. پارچه‌های تنبان در رنگ‌بندی متفاوتی می‌باشد. در بالای آن برای بند قسمتی قرار می‌دهند. 

هنگام بسته شدن بند شلوار قری، بر روی کمر، به علت پهنای زیاد پارچه، چین‌های متعددی بر روی آن ایجاد می‌شود. لبه شلوار به وسیله نوار رنگی که به زبان محلی به  گِرز (gerz) معروف است، تزیین می‌شود. 

زیر پیراهن: بالاپوشی با آستین‌های ساده و آزاد و یقه گرد که برای دوخت آن حدود 2/5 متر پارچه نیاز دارند. با نوار رنگی لبه‌های زیر پیراهن تزئین می‌شود.

پیراهن: بالاپوشی داری یقه هفت و جنس مخمل که حدود 3/5 متر پارچه نیاز دارد. این لباس داری چاکی، که از دو طرف از کمر به پایین می‌باشد. با نوار رنگی وسکه لبه‌های پیراهن تزئین می‌شود.

جلیقه: پوشاکی بدون آستین که جلو باز می‌باشد و جنس آن مخمل است. جلیقه را روی پیراهن می‌پوشند و دو جیب در قسمت پایین دارد.  با نوار رنگی وسکه تزئین می‌شود.

لچک: روسری که عمدتا با پارچه‌های سفید (تترون)، که قاعده پارچه مستطیل شکلی به وسیله پارچه نیم دایره‌ دوخته می‌شود. مهرهای رنگی به نام بونا (buna) به لبه‌های آزاد لچک، دوخته می‌شود ونوک هر مهره توسط سکه، مهره و الماس‌های مصنوعی تزیین می‌شود. پشت لچک، پارچه‌ای مربع که با منجوق و نوارهای رنگی آویخته می‌شود آراسته می‌شود به این زیور زنانه پی سری یا زلزله یا مونجاق می‌گویند. به دو طرف لچک بند سیزن آویزان می‌شود که دارای طول 1 تا 1/5 متر مزین به مهره، سکه و الماس‌های مصنوعی با سنجاق قفلی می‌باشد. این پوشاک بیشتر برای آیین‌های شاد استفاده می‌گردد. زنان بختیاری هنگام بستن لچک، دو قسمت از گیسوی خود را از طرفین جدا کرده و از دو طرف چهره خود و از زیر بند لچک می‌گذرانند که این نوعی آرایش زنانه محسوب می‌شود.

مِی‌نا (=مینا): روسری بلند مستطیل شکل که 5 متر پارچه نیاز دارد. به وسیله سنجاق مینا را به پشت لچک وصل می‌کنند. یکی از گوشه‌های مینا از روی شانه رد شده و بر روی شانه دیگر با سنجاق قفلی مهار می‌شود.

تیگ بند: دستمالی برای زنان عزادار که روی پیشانی می‌بندند.

در اصطلاح محلی لری و بختیاری به پاپوش، پاوزار (pawezar) می‌گویند.  کفش‌های چرمی زنانه معروف به اُرسی یکی از معروف‌ترین پاپوش‌های زنان لر و بختیاری به شمار می‌آید که در قدیم به رنگ سفید بودند. اُرسی از جنس پلاستیک نیز ساخته می‌شود.

 

لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی
لباس محلی خوزستانی