لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - ایلام - ایلام

لباس محلی ایلام

31 مرداد 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

اگر چه ایلام در قلمرو سیاسی فعلی و در گستره دنیای اطلاعات و اطلاع‌رسانی سرزمینی کوچک به‌حساب می‌آید، اما هنوز هم شاهد تمایزات فراوانی با دیگر گروه‌ها از نظر آداب و رسوم، عرف‌ها و سنت‌ها می‌باشیم. 

همان‌طور که می‌دانیم لباس، بخشی از فرهنگ است اما به‌خاطر ارتباطات و تعاملات فرهنگی و ... این فرهنگ مردم به سوی یکنواختی سوق یافته و تفاوت‌ها کمتر از گذشته شده است. مثلا لباس مردان (به‌جز مردان عرب زبان جنوب استان) تفاوت اندکی با نقاط دیگر دارد.

درگذشته یکی از شاخص‌های عمده برای تشخیص وضعیت مالی و جایگاه و موقعیت در جامعه، لباس با جنس مرغوب، نو بودن و بیش از هر چیز تزئینات لباس (به ویژه برای زنان و دختران) بود. اما با بهبود سطح زندگی مردم لباس معمولاً تا حدود بسیار زیادی تغییر کرده و تنها در موارد محدودتری می‌تواند چنین نقش و کارکردی را انتظار داشت. مثلا کُت و شلورا نشانه متشخص بودن و یا داشتن شغل مناسب است، یا چفیه زرد رنگ نشانه رفتن به حج می‌باشد.

جالب است بدانید که برعکس تغییرات لباس در ایلام، نقاط عشایری و روستاهای دور افتاده مردم هنوز برای لباس سنتی خود احترام خاص قایل بوده و به راحتی تن به مُدهای وارداتی نمی‌دهند.

پوشاک زنان ایلامی

طیف رنگی متنوع، جنس مرغوب، زیورآلات، آویزها، منجوق‌کاری‌ها، مهره‌ها و ... معرف شخصیت، موقعیت اجتماعی و سن زنان ایلامی می‌باشد. در قدیم (در حال حاضر در برخی نقاط عشایری و روستایی دور افتاده) جنس مخمل لباس و آویزهای قروشی برروی بالاپوش‌های زنان معمولاً نشانه ثروتمند و جایگاه خانواده (مخصوصا از لحاظ اقتصادی) در جامعه بود.

لباس زنان ایلامی در جنس، رنگ و شکل لباس بین گروه‌های سنی (کهنسال، میان سال و جوان ) متفاوت می‌باشد.

در ذیل فهرست‌وار به پوشاک زنان ایلامی و با چشم‌پوشی از اندک تمایزات اشاره می‌شود:

سرپوش یا سَروَن (Sarwan ) :زنان بیشتر نقاط استان ایلام در گذشته،  به خاطر زیبایی بوده مقداری از موی طرفین سرخویش را پس از بافتن در دوطرف صورت آویزان می‌کردن که به آن  چَتر (Čatr) می‌گفتند. سرون پوششی برای سر زنان می‌باشد.این پوشش در برخی نقاط مانند شیروان چرداول، ایوان و معدود نقاط دیگر استان از کلُاه یا عرقچن، یک یا دو عدد گُل ونی (گُل بندی = تزیین شده با گُل) و گاهی هَبَر و یا نوعی چفیه رگه‌دار سیاه رنگ استفاده می‌شود و به دور عرقچن بسته می‌شود. به‌دلیل حجم زیاد، مقداری از آن را برای زیبایی به پشت آویزان می‌کنند.

عرقچن یا کِلاو: کلاهی زنان که در نقاط مختلف استان مرسوم و به تنهایی کاربردی ندارد. سرپوش‌های دیگر روی این کلاه بسته می‌شوند. اگرعرقچن دارای منجوق باشد برای زیبایی  سرپوش‌هایی که بر روی آن بسته می‌شود به حداقل ممکن می‌رسد. جنس این کلاه معمولاپارچه نخی سفید رنگ و یا گاهیرنگی می‎‌باشد.

گُل وَنی :  سرپوشی نازک و زمینه مشکی که در رنگ‌های سفید و قرمز یا سبز و گاهی هم نارنجی، آبی و زرد با گل و بوته، نقش‌های ساده اسلیمی تزئین شده و از جنس حریر ، ابریشم و یا نخی و در اندازه‌های مختلف کوچک و بزرگ تولید می‌شود. بعضی از اوقات به گُل‌ونی‌های بزرگ سَرونَ یا علی خانی می‌گویند.

در اکثر نقاط استان (به غیر از نقاط جنوبی) مانند گُل وَنی برای پوشش سر استفاده می‌شود یا مثل روسری بر روی عرقچن، یا دوعدد یا بیشتر آن را به هم وصل می کنند و سرپوش بزرگتر می‌شود. در مناطقی مانند شیروان چرداول، ملکشاهی و قسمتی از ایوان به صورت سه گوش روس سر قرار می‌دهند و سرپوش  هَبَر را روی آن می‌بندند.

تا کاری: نوعی سرپوش زنانه که به‌صورت دایره‌وار دور سر بسته می‌شود و مقداری از اضافه آن به پُشت سرآویزان می‌شود.  معمولا زیر آن برای پوشاندن صورت و سر از گل‌ونی استفاده می‌کنند. این سرپوش دارای ریسه در حایشه با زمینه سیاه و خطوط باریک به صورت رگه‌های نازک قرمز تیره و یا سبز و از جنس حریر، یا نخی مربع شکل و بزرگ می‌باشد. هم‌چنین تاکاری از گل‌ونی ضخیم‌تر می‌باشد.

 سرپوشی عموما رایج در منطقه آسمان‌آباد و هلیلان در شهرستان شیروان چرداول و شهرستان ایوان می‌باشد.

هَبر: سرپوشی مشکی و از جنس مخمل، دارای حاشیه به‌صورت منگوله سیاه رنگ می‌باشد. این منگوله‌ها اطراف و جلوی سر را تزیین می‌کنند. این سرپوش سه گوش بوده و دو گوشه آن بلند و مقداری باریک است که زیر آن باید از گل ون استفاده کنند.

هبر در شهرستان‌های شیروان چرداول، ایوان، مهران، ایلام و برخی نقاط دیگر استان به صورت محدود مرسوم است.

مَقنا یا مَقنَه: این سرپوش ویژه زنان عرب زبان بوده و به خاطر راحتی و پوشاندن تمام سرو گردن و قسمتی از سینه مردم این مناطق نیز استفاده می‌کنند. مقنا از پارچه‌ای تقریباً نازک و مشکی و گاهی رنگی به عرض حدود 70 سانتیمتر و بیش از 5/1 متر طول دوخته می‌شود. این سرپوش دوقطعه می‌باشد که از کناره و در جهت طول به هم بافته شده‌اند. زنان یک طرف مقنا را روی سر قرار می‌دهند و بقیه آن را به دور سر و گردن تا سینه می‌پیچند و به آن سنجاق می‌زنند تا باز نشود. زنان مسن ترجیح می‌دهند از رنگ مشکی برا مقنا استفاده کنند. بیشترین استقبال از مقنا در شهرستان‌های مهران، دهلران، دره شهر و آبدانان می‌باشد.

روسری یا بان سری: پارچه رنگی و گلدار، در رنگ‌ و طرح‌های متنوع که امروزه در بیشتر نقاط کشور رایج می‌باشد.

قَترهَ (Qatra ) : این چادر مختص زنان عرب زبان بوده و وارد استان ایلام شده است به طوریکه تقریبا تمام زنان عشایری و روستایی وبرخی زنان میان سال و کهنسال شهری ایلام از آن استفاده می‌کنند. قتره چادری بسیار بزرگ با آستین گشاد (عبور راحت دست‌ها) به رنگ مشکی و از پارچه‌های ساده و بدون نقش می‌باشد. گاهی اوقات برای تزیین کردن حاشیه جلو و کناره آستین‌ها نوعی بافت مثلی و تا حدودی ریسه مانند می‌دوزند. چادرهای رنگی و گل‌دار یشتر توسط دختران نوجوان و یا به صورت محدود در برخی نقاط و یا به عنوان چادرشب استفاده می‌شود.

کَمَر چین : بالاپوش عمده زنان ایلامی ( خصوصاً در نواحی شمالی و مرکزی)  تا چنددهه پیش پالتویی به اسم کَمَرچین بود اما فتره و بلوزهای جدید جایگزین این پالتو شدند فقط شاید در معدود نقاط دور افتاده‌ای مانند ملکشاهی زردلان و جاهای دیگر توسط پیرزنان در فصل سرما پوشیده شود. جنس کمرچین از مخمل در رنگهای قرمز، جگری، سبز، سرمه‌ای و مشکی بوده و دارای آستین بلند، جلوباز، با دهانه کج در طرفین و کمربندی از جنس خود می‌باشد که توسط نوارهای زربافت تزیین می‌شوند. این پالتو مانند بعضی از لباس‌های دیگر بسته به سن و شرایط اقتصادی دارای تزیینات مختلفی بود مثلا زنان مسن بیشتر از رنگ‌های سنگین ( مشکی و سرمه‌ای) استفاده می‌کردند.

یَل : نوعی کت آستین‌دار از جنس مخمل دارای جیب در طرفین و دکمه‌هایی برای بستن بود.

کُلَنجَه: این بالاپوش از لحاظ رنگ، جنس، دوخت و تزئینات و کاربرد مانند کمرچین بود ولی اندازه کُلَنجَه کمتر و تا حدود زانو می‌باشد.

سُخمَه : امروزه به علت وارد شدن انواع واقسام بالاپوش‌های زنانه و رواج یافتن آنها کمتر از این بالاپوش‌ها استفاده می‌شود مگر در در نقاط دور افتاده روستایی و عشایری. در قدیم بیشتر نقاط استان به غیر از قسمت‌های جنوب دهلران و قسمت‌هایی از مهران این بالاپوش رواج داشته است. جنس آن از مخمل و در رنگ‌های شاد و روشن مانند قرمز، جگری، سبز دوخته می‌شود. این لباس شبیه جلیقه و بدون آستین می‌باشد. با استفاده از آویزهای نقره‌ای و سکه در جلو و پشت آن را تزیین می‌کنند و در مجالس از آن استفاده می‌کنند. زنان مسن هرگز از آن و خصوصاً با تزئینات استفاده نمی‌کردند.

کِراس یا شَو: پیراهن بلند (تا روی پاها می‌رسد) و آستین‌دار در گاهی در ناحیه کمر مقدار تنگ  که بیشتر زنان روستایی و عشایریی و برخی از زنان شهری نیز به عنوان تن‌پوش استفاده می‌کنند. پایین این لباس گشاد بوده رنگ و جسن آن بستگی به سن دارد.  زنان کهنسال بیشتر از رنگ ‌های سنگین و تیره (مخصوصا سمره‌ای) استفاده می‌کنند. برای تزیین در بعضی از مناطق مانند جنوب دهلران و هلیلان روی سینه پیراهن مهره‌هایی نصب می‌کنند.

شِوال : شلوار زنان ایلام به دوصورت کُردی و بی‌جامه می‌باشد. کردی بیشتر در مناطق شمالی، مرکزی، قسمت‌های از دره شهر، آبدانان و شمال دهلران و برخی نقاط مهران طرفدار دارد. تفاوت این شلوار با مردانه آن در جای دوخت کش می‌باشد که در مردان بیرون است. جنس این شلواز از تیترون و نخی به رنگ تیره، قاقد تزیینات ، که در قسمت بالا و ران‌ها گشاد بوده و به طرف ساق پا باریک شده و درقسمت کمر به وسیله کش محکم می‌شود و بعضی مواقع در طرفین، جیب درونی قرار می‌دهند.

شلوار نوع دوم (بی جامه)  که به وسیله کش در کمر محکم می‌شود و جنس‌های مختلف و گل‌دار بوده و فاقد جیب می‌باشد. در بعضی از مناطق مانند مهران، دره شهر و جنوب دهلران قسمت پائین و ساق پا را تنگ می‌کنند و از نوار زری و... برای تزیین استفاده می‌کنند. 

قی‌وَن : پارچه‌ای یک‌رنگ و بلند که به عنوان شال کمر استفاده می‌کنند و امروزه در نقاط عشایری و روستایی به صورت محدود مخصوصا در فصل کار کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

کفش : زنان در گذشته از نوعی کفش به نام کِلاش استفاده می‌کردند اما امروزه کفش‌های چرمی و یا لاستیکی موجود در بازار جایگزین آن شده است.

پوشاک مردان ایلامی

دیدگاه مردان ایلام به لباس‌هایشان به گونه‌ای است که باید موقعیت اجتماعی، اقتصادی و بزرگ‌منشی آن‌ها حفظ شود. به همین دلیل در نقاط شهری و پر جمعیت بیشتر لباس‌های گران قیمت و وارداتی استفاده می‌شود. اما در روستاها هنوز به سنت‌ها پای بند می‌باشند. تزیینات در لباس‌های مردانه مطرود بوده و آن را برای زنان می‌دانند.

 لباس جمعیت شمالی و مرکزی استان تا حدود زیادی از استان کرمانشاه (که خود نیز از کُردان می‌باشند) تبعیت می‌کند ونقاط شرقی وجنوب شرقی استان نیز به مقدار زیادی از پوشاک لُرها می‌باشد اما تفاوت اساسی درعرب زبانان جنوب استان به‌چشم می‌خورد که از استان خوزستان پیروی می‌کنند و در سایر نقاط تمایز بسیار اندک می‌باشد.

عمده‌ترین پوشاک مردان ایلامی از این قرارند :

کِلاو یا کُلاه: علاوه بر کلاه‌های وارداتی که در فصل سرما یا گرما استفاده می‌شود، مردم از کلاه یا عرقچن کوچک استفاده می‌کنند که بیشتر در نقاط مرکزی ، شمال و شرق استان وبیشتر از همه در نقاط عشایری و روستایی طرفدار دارد. کهنسالان بیشتر از کلاه استفاده می‌کنند و مردان بیشتر به جفیه اکتفا می‌کردند. جنس این کلاه‌ها معمولا از پارچه نخی سفید ، یا راه راه و بعضاً مشکی راه راه بوده و بر روی آن چفیه می‌بستند.

لَچِگ یا چفیه: این سرپوش عموما وارداتی بوده و در زمینه‌های مختلف مانند سفید ، سفید راه راه ، مشکی راه راه و گاهی زمینه سفید و رگه‌های قرمز یا سبز و در بعضی موارد دارای ریسه می‌باشد.

در شهرستان ایوان و دهستان آسمان آباد بیشتر از چفیه با زمینه مشکی و خطوط بسیار نازک قرمز تیره ، سبز با کناره ریسه دار به همراه عرقچین استفاده می‌کردند. کسانی که به حج می‌روند از چفیه‌ای با زمینه کرم و گلهای بوته و برگ اسلیمی زرد طلایی که مخصوص کشور عربستان است، استفاده می‌کنند.

فَرَجِی یاکَرَک کَپنَک: بالاپوشی مردانه، مانند پالتو بلند و آستین غیر کاربردی که زیر آستین‌ها سوراخی برای عبور دستها تعیبه شده و از جنس کرک می‌باشد. این بالاپوش در ناحیه‌های عشایری در فصل  سرما بیشتر استفاده می‌شود.

سُخمه: کاملا شبیه فَرَجی بوده اما کمی آستین دارد و کوتاه‌تر می‌باشد. رنگ فرجی وسُمخه به نوع کُرک بستگی دارد.

عَبا : عبا برای سادات وعرب زبانان جنوب استان می‌باشد و از پارچه‌ای نازک و توری مانند و در رنگهای تیره و سنگین وبلند می‌باشد. قتره نیز نوعی عبا است که توسط زنان از نخ پشم گوسفند و یا پشم شتر (بشتر) بافته می‌شود. در مهران بیشتر بشتر استفاده می‌شود.

خُفتان: پالتویی مردانه شبیه کَمَر چین زنانه (البته بدون تزیینات) که از جنس مخمل مشکی یا سرمه ای و دارای جیب در طرفین می‌باشد.

شِوال: شلوار مردان تک رنگ که در قسمت باسن ورانها کاملاً گشاد و در پایین باریک می‌شود. جنس آن بیشتر تی ترون می‌باشد و در گویش محلی به آن شِوال جافی  یا شِوال کُردی می‌گویند. این شلوار بیشتر در نقاط عشایری و روستایی استفاده می‌شود.

کِلاش: کلاش کفشی مردانه (قدیم هم مردانه و هم زنانه) که روی یک قطعه لاستیک پهن به اندازه کمی بزرگتر از کف پاها، به‌وسیله نخ پنبه و جوال دوز توسط مردان به روشی خاص بافته می‌شود. این لاستیک از روده داخلی چرخهای کهنه‌ی اتومبیل درست می‌شود. بعضی از نقاط عشایری و روستایی هنوز طرفدار این کفش می‌باشند.

دشداشه: پیراهنی بلند، آستین دار و گشاد که بیشتر توسط عرب زبانان جنوب استان و یا مهاجران از عراق استفاده می‌شود که از جنس های مختلف و بیشتر تک رنگ و نازک می‌باشند. این پیراهن معمولا در قسمت گردن چند دکمه دارد.

سایر پوشش‌های بدنی مردان و زنان ایلامی تقریباً مانند نقاط دیگر کشور می‌باشد.

لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام
لباس محلی ایلام