لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - کهگیلویه و بویراحمد - بویراحمد

پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد

01 آذر 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

پوشاک مردان

کلاه:

تیارس یا همان کلاه نمدی که مردان در قدیم به سر می‌گذاشتند. شکل کلاه هر ایل نشان دهنده هویت آن ایل بود مثلا در بویراحمد و ممسنی کلاه‌ها به رنگ‌های تیره، سفید، کبود و ... ، در قالب ‌های بزرگ و لبه‌های دراز بودند. در ایل بختیار معمولا کلاه‌ها سیاه‌رنگ و از جنس نمد بودند و مرغوب‌ترین آنها از جنس گز (موی بز) بافته می‌شدند. 

ایل بهمئی‌ها کلاهی کوچک را در گوشه سر قرار می‌دادند و موقع سواری و دویدن باد موجب افتادن آن‌ها می‌شد.

شبگردان و شکارچیان با استفاده از نمد و موی گوسفند کلاهی می‌بافتند که به کلاه شب معروف بود و هنوز هم استفاده می‌شود.

در نقوش طاق بستان و تخت جمشید کلاه های نمدی عشایربختیار، لرستان، ممسنی و کهگیلویه دیده می‌شود.

تنبان و شلوار:

تنبان‌ بختیاری بسیار گشاد و دامنه‌دار بود اما تنبان عشایر قدیم کهگیلویه جمع و جور و دارای لبه پایین تنگ و در بعضی موارد دکمه هایی در پاشنه آن می‌‌دوختند که هنگام حرکت مانع سرعت آنها نشود. (مردم افغان و بلوچستان نیز از این دکمه‌ها استفاده می‌کردند)

بزرگان و روسای ایل روی تنبان‌ها از شلوار استفاده می کردند که سیاه‌رنگ و از نوع دبیت بود و مرغوب‌ترین دبیت به نام حاجی علی اکبری شناخته می‌شد. اما مردم طبقه پایین‌تر همان تنبان را به تنهایی می‌پوشیدند.

از سال 1335 مردم عشایر روی به شلوارپوشی آوردند و روی تنبان شلوار استفاده می‌کردند.

شال:

در عشایر یکی از مهم‌ترین اجزا لباس شال بوده، طول آن حدود 20 الی 25 متر می‌‌باشد و از آن به عنوان کمربند استفاده می‌کردند.

نوع مرغوب این شال‌ها از دبیت، کرپ و ساتن و طبقات پایین‌تر از چلوار و متقال است. شال‌های سادات اغلب به رنگ‌های سیاه و سبز می‌باشد، اما مردم عادی اکثرا از رنگ سفید یا قهوه‌ای استفاده می‌کردند. 

پیچیدن این شال اصول خاصی دارد و به صورتی آن را می‌پیچند که برجستگی گره مشخص باشد. در گذشته عشایر فانوسقه یا قطار فشنگ را در پشت شال‌شان قرار می‌دادند.

سدره، کلیجه، جلیسقه:

نام دیگر این سه پوشش چوقه، سرداری و نیم‌تن می‌باشد. مردم ایلات بختیاری و بهمئی کهگیلویه سدره (سرداری) را می‌بافتند و برروی پیراهن‌هایشان می‌پوشیدند، اغلب سدره ها بدون آستین و به رنگ‌های سیاه و سفید بودند.

در ایلات دیگر مردم از جلیسقه (نیم‌تنه) استفاده می‌کردند. می توانیم امروزه در قسمت‌هایی از ایلات بختیاری و بهمئی و سردسیراین پوشش را ببنیم.

ارخالق:

در قدیم پوشیدن ارخالق (دلگ وقبا) یک رسم عمومی بوده است. شکل کلی قبا مانند قباهای امروزسی طلاب علوم دینی است، با این تفاوت قبا طلاب به رنگ‌های کبود، خاکستری و گاهی سفید است اما قباهای عشایر به رنگ‌های الوان (رنگارنگ) و مخطط با پارچه‌هایی براق می‌باشد. 

قباهای قدیم مانند پیراهن تا سر زانو بوده که نمونه آن‌ها در حجاری‌های باستنای وجود دارد، اما بعدها تا پشت ساق پا کشیده شد

حله، عبا، جوقه: 

حله به دلیل سبکی و کم‌وزنی در قدیم بر روی قبا و در تابستان بدون قبا می‌پوشیدند. برای بستن حله بندی از بندی به صورت زنار (چپ وراست و یا ضربدر) استفاده می‌کردند.

 گل و منگوله‌های سفید، سرخ، بنفش و سبز از آن آویزان می‍کردند که مانند تزئینات سیاه چادر و گلیم‌های عشایری بود.

حله مرغوب از جنس پشم شتر و نازک و در رنگ‌های سیاه، قهوه‌ای و سفید بوده است. بافنده این عباها جولاه‌ها بودند و لباس محترمانه افراد اعم از خان و کدخدا و طبقات سادات و مشایخ بود.

بزرگان و سالمندان پس از منسوخ شدن "کوردکی" یا "کین" برای نشان دادن  بزرگی از حله‌های ضخیم‌تر استفاده می‌کردند که از نظر ارزش گران‌بها تر بود.

ممکن است حله‌پوشی از اعراب به ایران آمده و به تدریج مرسوم شده است.

گیوه، کفش، ارسی:

در اصطلاح به پاپوش‌های مرسوم لگار، موزه، گیوه، ارسی و کفش می‌گفتند. پاپوش‌های قدیمی لگار و موزه و کهنه آنها لچه نامیده می‌شدند.

پاپوش در دوره‌های بعد به صورت گیوه و ملکی شد. گیوه به وسیله گیوه‌کشان در شهرها و روستاهای عشایری ساخته می‌شود و استفاده از آن هنوز رایج می‌باشد. در گذشته عنوان گیوه‌کشی به طبقات پایین ایلی گفته می‌شد و در منازعات حکم سرزنش و تحقیر تلقی می‌شده. سطح روی گیوه از نخ و بند و کف آن از تکه‌های پارچه نخی می‌باشد.

از حدود سال 1330 گیوه قلاتی مرسوم شد، کف این گیوه از لاستیک بود. و بهترین گیوه‌ها در مناطق فارس، اصفهان و خوزستان ساخته می‌شود.

اما امروزه صنعت گیوه‌سازی کم شده و اسم ارسی به کفش تغییر یافته است، ارسی مانند کفش‌های چرم امروزی است. 

کپنک یا کردکی:

این لباس مخصوص چوپانان و شبانان می‌باشد. چوپانان اکثراً در فصل زمستان و بهار می‌پوشیدند و در قدیم لباس خاص رییس‌های ایلات بوده است.

کردکی که نام آن از کلمه کرد گرفته شده و کرد به چوپانان گفته می‌شود. این لباس مانند قبا (کمی گشادتر) و از جنس پشم و به صورت نمد بافته می‌شود.

این لباس به خاطر مقاومت در باران تا سال 1345 خورشید لباس خاص چوپانان بوده است.

پوشاک زنان

دلگ یا ارخالق:

دلگ کتی زنانه با آستین های بلند و با توجه به سن شخص، با تزئینات زیبایی در فصول سرد و مراسم عروسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

جامه زنانه (جومه):

این تن پوش 2/5 تا 3 متر پارچه و معمولا تا مچ پا در رنگ‌های شاد به صورت آستین‌دار و چاک‌دار دوخته می‌شود.

کلاه زنانه:

به این کلاه‌ها عرق‌چین می‌گویند و توسط زنان عشایر از پارچه‌های الوان و دست‌دوز دوخته می‌شوند. شکل این کلاه در مناطق مختلف فرق دارد مثلا در مناطق چرام، بویراحمد، باشت و دشمن‌زیاری همانند کلاه‌های زنان مناطق ممسنی و قشقایی، کوچک و سبک بوده اما در ایلات بهمئی و طیبی به تبعیت از زنان ایلات بختیاری این کلاه بزرگ‌تر می‌باشد برای این که بتوان بر لبه آن مهره، منجوق و پول‌های طلا و نقره دوخت تا زیبا به نظر آید. 

این کلاه توسط دونخ زیرگلو بسته و از پارچه‎‌های مخلمی رنگارنگ برای دوختشان استفاده می کنند اما امروزه به جای این کلاه از روسری استفاده می‌کنند.

روسری و چارقد:

نام دیگر روسری در ایلات مقنعه، لچک و مینا است. زنان میانسال اکثرا از مینا استفاده می‌کنند و زنان جوان، عروسان و دختران از لچک و چارقد که سفید و الوان است، استفاده می‌کنند. 

روسری و مینا از تورهای سفید وسیاه درست می‌شوند و سفید و رنگی مخصوص جوانان، سیاه برای زنان سالخورده است.

در کهگیلویه با بویراحمد، باشت و چرام از مینای کم طول و عرض استفاده می‌کنند اما زنان ایلات طیبی و بهمئی مانند زنان عرب  از مقنعه‌های بلند استفاده می‌کنند و بیشتر مو و چانه را می‌پوشانند.

دستمال:

از دستمال بر روی مقنعه و کلاه استفاده می‌کنند. نحوه بستن و شکل دستمال در مناطق مختلف باهم فرق دارند، مثلا زنان طیبی و بهمئی دستمال‌های بلند سیاه، سرخ و الوان (هفت رنگ) استفاده می‌کنند. اما بویراحمدی‌ها لبه دستمال را تا پیشانی می‌بندند و موی سر کاملاً نهان است. رنگ دستمال زنان جوان الوان و زنان دارای بچه و مسن سیاه می‌باشد.

اراج (نوار) دستمال‌های ابریشمی سبک و کم طول و عرض رنگارنگ است که پشت کلاه قرار می‌دهند، به طوری که مو و پول‌های طلا و نقره که روی آن دوخته می‌شود معلوم باشد.

امروزه دستمال دربین دختران جوان و تحصیل کرده کمرنگ تر شده و بیشتر به هنگام عروسی و دید و بازدید از آن استفاده می‌کنند.

جوراب:

جوراب پاپوشی زنانه و مردانه است که به وسیله زنان از نخ بافته و کفی چرم توسط کفشگران شهری به آن وصل می‌شود.

تزئینات و زیورآلات:

زنان طبقات برزگان سکه‌های طلا را روی پارچه‌ای که به پیشانی می‌بندند وصل می‌کنند و بند طلا و سوزن طلا و نقره برای زیر گلو استفاده می‌کنند و بر روی دستشان دستبند می‌بندند. 

در طبقات پایین‌تر از سکه‌های نقره، موهای رنگارنگ و انگشتر نقره استفاده می‌کنند.

آرایش‌هایی مانند آویختن مهره و دکمه‌های الوان بر جامه و ارخالق و کلاه زنان مسن و دختران و حتی پسران و دختران کوچک مرسوم می‌باشد.

پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد
پوشاک محلی کهکیلویه و بویراحمد