لیست تورها خودروهای دربستی مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو فعالان گردشگری خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - اصفهان - کاشان

خانه آل یاسین

03 خرداد 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

 خانه آل یاسین در محله‌ای به نام گذر «دربند آقا» در خیابان امام خمینی (ره) جنب خانه بارفروش در کاشان واقع‌شده است. این خانه در دوره قاجاریه ساخته‌شده و دارای قدمتی بین 150 تا 200 سال است

به علت دارا بودن دو درب در دو طرف درگذشته، دربند نامیده شده و چون عده‌ای از علما و سادات در این محله بوده‌اند، به آن آقا می‌گویند. بنا، به دستور فتحعلی شاه برای شخصی به نام سید محمدتقی حسینی پشت مشهدی از علمای قرن 13 ساخته‌شده ه با ملأ احمد نراقی، شیخ انصاری مکاتبه و مصاحبه داشته و اکنون در بقعه حبیب بن موسی دفن است. گویا این شخص جزو متصوفه و رئیس فرقه‌ای به نام کمیلیه بوده است. نقل است که زمانی فتحعلی شاه به او می‌گوید کدام‌یک از فرزندان من صلاحیت سلطنت رادارند و او می‌گوید محمد میرزا، درحالی‌که عباس میرزا در تبریز ولیعهد بوده است. بعداً عباس میرزا می‌میرد و محمد میرزا تبدیل به محمدشاه می‌شود.

محمدشاه بعدها خانه را وسعت و بخش‌هایی به آن اضافه می‌کند. خانه به‌طور موروثی به نسل‌های بعدی و درنهایت به شخصی به نام نظام والدین اجتهد می‌رسد که اولین نماینده مردم کاشان در مجلس شورای ملی بعد از مشروطه و آخرین فرد عالم از خاندان بوده است. در همان زمان داشتن شناسنامه جز قوانین می‌شود و او به آل یاسین تغییر نام می‌دهد.

شخصی به نام نایب حسین که دست به شورش و تجاوز زده بود و توسط حکومت وقت دستگیر شد، در دادگاه اعلام می‌کند که فقط رأی جناب آل یاسین را قبول دارد. آل یاسین هم حکم به مجازات او می‌دهد اما نایب حسین توسط هم‌دستانش به کاشان می‌گریزد و دیکتاتوری عجیبی راه انداخته و به مدت 20 سال منطقه کاشان را از حکومت مرکزی جدا می‌کند و چون کینه آل یاسین را به دل‌گرفته بود، قسمت‌های زیادی از خانه من‌جمله نقاشی‌ها و گچ‌بری‌ها را از بین برده و خانه را آتش می‌زند. خانه تا سال 1365 مسکونی بوده و در سال 1370 توسط نسل چهارم به شهرداری کاشان داده‌شده، در سال 75 تا 76 بازسازی می‌شود و اکنون هم‌محل معاونت عمرانی شهرداری کاشان است.

فضای خانه متشکل از یک بخش اصلی شامل حوض‌خانه، تالارها و اتاق‌های پیرامون آن در جبهۀ شمالی و دو بخش قرینۀ یکدیگر در دو جبهۀ شرقی و غربی است که از جهات شمال، شرق و جنوب چند ورودی دارد که جدارۀ مجاور سردر ورودی خانه در جبهۀ شمالی نماسازی شده است.

در مرود ویژگی‌های معماری خانه‌های کاشان می‌توان گفت: گودال باغچه به‌صورت پله‌پله پایین می‌آید تا جایی که در کف سرداب، حدود شش متر اختلاف سطح با زمین مشاهده شود و این معماری به‌این‌علت بود تا از خاک خود خانه برای ساخت بنا استفاده شود و به علت استفاده از آب قنات‌ها درگذشته و عدم وجود لوله‌کشی، اختلاف سطح خانه با کوچه موجب جریان آب شود. در ضمن خانه در برابر زلزله مقاوم می‌شود، همچنین قشری از خاک که خانه در آن فرورفته است مانند عایق برودتی حرارتی عمل می‌کند و خانه در تابستان، خنک و در زمستان گرم است.

قسمت دیگرحجابدار یا محجبه یعنی بیرونی و اندرونی خانه با فضاهای پوشیده و در و پنجره‌های زیاد باعث می‌شود تا شخص در نگاه اول نتواند تصوری از کل خانه به دست آورد (برخلاف خانه‌های امروزی که وقتی درب خانه را بازکنیم می‌توانیم تا انتهای خانه را ببینیم).  از خصوصیات دیگر خانه‌های قدیمی درون‌گرا بودن آن است یعنی اگر از بیرون خانه نگاه کنیم هیچ تزئینی در خارج بنا صورت نگرفته و وقتی به داخل بنا وارد می‌شویم می‌توانیم اوج هنر معمار و زیبایی خانه را ببینیم. قرینه‌سازی در خانه‌سازی قدیمی این‌گونه بوده که اگر هر یک از ضلع‌های خانه را به دو قسمت فرضی تقسیم کنیم می‌بینیم که تقارن در هر دو قسمت، کاملاً رعایت شده است. خانه‌ها به‌طوری طراحی می‌شدند که شامل دو قسمت زمستانی و تابستانی باشند تا بتوان از آن در فصول مختلف استفاده کرد.

در کنار در ورودی خانه دو سکو وجود دارد به نام «شیخ‌نشین» یا «پیر نشین» است. با گذر از مدخل خانه که هشتی ورودی نام دارد فضایی سرپوشیده با اتاق‌هایی در اطراف در دوطبقه خودنمایی می‌کند که در وسط آن حوض آبی وجود دارد. کل این قسمت از ساختمان به بیرونی مشهور است. بیرونی خانه مخصوص مراجعات روزمره، پذیرایی از مهمان‌ها و اقامت مسافرین بوده است. به خود این فضا، حوض‌خانه می‌گویند. (فضایی مسقف که در وسط آن حوض آب وجود داشته باشد).

در حوض‌خانه دو ردیف اتاق وجود دارد. اتاق‌های قسمت بالا مخصوص خانم‌ها و اتاق‌های قسمت پایین مخصوص آقایان بوده است که از آن‌ها در مراسم عروسی، جشن، عزاداری و یا محرم استفاده می‌شده است. تمام اتاق‌ها دارای درب‌هایی چوبی به نام اُرُسی بوده که به‌صورت عمودی باز و بسته می‌شده‌اند. در کنار حوض‌خانه، دالان بزرگی قرار دارد که ارتباط‌دهنده قسمت اندرونی به کوچه است. (خانه دو درب دارد) این دالان به دالان حجاب معروف بوده است.

قسمت اندرونی خانه دارای حیاطی بزرگ است که در دو طرف آن قسمت‌های زمستانی و تابستانی نشین وجود دارد. قسمت راست حیاط که آفتاب‌گیر است قسمت زمستانی نشین بنا بوده است. فضاهای این مکان، پوشیده است و دارای اتاقی  به نام کرسی‌خانه است. در زیر کرسی بزرگ موجود در این اتاق است  چاله‌ای به نام چاله زغال وجود دارد که در زمستان‌ها از آن برای گرم کردن استفاده می‌کرده‌اند. سمت چپ حیاط، قسمت تابستانی نشین بنا است. فضاهای این قسمت بازتر بوده و دارای یک ایوان زیبا به نام شاه‌نشین است که در تابستان‌ها به علت هوای خنکش در این مکان قلیان و میوه... . صرف می‌شده است.

زیر شاه‌نشین سرداب اصلی خانه است. خانه دارای چندین سرداب می‌باشد. در گوشه سرداب اصلی پنجره‌های مشبکی وجود دارد که به بادگیر‌های خانه متصل‌اند. بادگیرهای کاشان، 4 پَر هستند (برخلاف بادگیرهای یزد که 8 پر می‌باشند) که می‌توانند باد را از چهار سمت به داخل خود بکشند. در وسط بادگیر یک دیوار نازک وجود دارد که باعث می‌شود هوای گرم و سبک ازیک‌طرف بالا رود و هوای سرد و سنگین از طرف دیگر، پایین بیاید. در زیر بادگیرها، یک چاه نیمه عمیق حفر می‌کنند تا به آب برسد، جریان آب باعث اختلاف فشار هوا و خنکی هوا می‌شود (براثر اختلاف فشار ناشی از جریان آب هوا به داخل بادگیر مکش می‌کند).  

یک بادگیر معادل 6 تا 7 کولر، کار آیی دارد. قسمت تحتانی زیر زیرزمین‌ها توسط شبکه‌ای از کانال‌ها به هم متصل شده‌اند و گردش هوا در این کانال‌ها باعث ایجاد خنکی و هوای مطبوع در کل ساختمان می‌گردد. در داخل سرداب‌ها، سرداب‌های کوچک‌تری وجود دارد که به پس سرداب معروف‌اند. از آن‌ها برای خنک نگه‌داشتن آب و مواد غذایی استفاده می‌شده است. یکی ازاین‌پس سرداب‌ها به خانه‌های اطراف راه داشته که مخصوص عبور و مرور خانم‌ها بوده. همچنین راه مخفی و راه فرار خانه نیز بوده است. نور سرداب توسط پنجره‌ها و سردر مشبک آن تأمین می‌شده است. مشبک بودن پنجره‌ها و سر در موجب می‌شده که ضمن تأمین نور، شخص از داخل حیاط به داخل سرداب، دید نداشته باشد چون اهل‌وعیال خانه در ظهر‌ها و بعدازظهر‌های  گرم از سرداب استفاده می‌کرده‌اند. در فضای پشت‌بام خانه، دیوارهایی دورتادور خانه وجود دارد که به دیوار حجاب معروف‌اند. وجود این دیوارها باعث می‌شده است که در هنگام استفاده از بام به خانه مجاور دیدی وجود نداشته باشد.

در فضای بام بعضی از خانه‌ها، فضایی وجود دارد به نام بهارخواب یا مهتابی که از سه طرف محدود است و از آن برای خوابیدن در شب و در فصل بهار یا تابستان استفاده می‌کنند.

نکات پراکنده:

 قسمت بیرونی خانه، محل تدریس سید محمدتقی حسینی پشت مشهدی بوده و کل خانه از وسعت بیشتری برخوردار بوده مثلاً در سمت چپ حیاط (گوشه) راه مسدودی وجود دارد که قبلاً حمام بوده یا گوشه سمت راست حیاط، راهرویی است که به حیاطی دیگر اتصال داشته و اکنون مسدود است.  در سمت راست هشتی ورودی، حیاط‌خلوتی وجود دارد که گچ‌بری‌های آن زیباست و مخصوص خدمه بوده است. گچ‌بری‌های داخل حیاط بدین‌صورت بوده که طرح اصلی را روی کاغذ می‌کشیده‌اند و سپس آن را روی دیوار گذاشته و به‌وسیله سوزن طرح را به دیوار منتقل می‌کرده‌اند. سپس توسط وسیله‌ای نوک‌تیز، طرح را گچ‌بری می‌کرده‌اند

دلایل استفاده از شیشه‌های رنگی در داخل اتاق‌ها: 1- تولید رنگین‌کمان با تابیدن نور به آن، 2- جنبه روانی آن بدین‌صورت که رنگ سبز، اشتهاآور، رنگ آبی، آرامش‌بخش و رنگ زرد نشاط‌آور می‌باشد، 3- با تابیدن نور به آن و ترکیب رنگ قرمز و آبی و تولید رنگ بنفش، حشرات (پشه و مگس) جذب آن شده و چون چشم‌هایی مرکب دارند حالت کوری به آن‌ها دست می‌دهد و بدین طریق دفع می‌گردند.

(طریقه درست کردن پنجره‌های مشبک با شیشه‌رنگی این‌گونه است که ابتدا یک شیشه یکدست می‌چسبانند سپس روی آن‌یک سانتیمتر گچ می‌مالند. طرح را روی گچ درآورده و سپس شیشه یکدست را برداشته و قطعات کوچک شیشه‌رنگی را به‌جای آن می‌چسبانند. در حقیقت روی آن‌ها به سمت داخل اتاق است که این مطلب، شاهدی بر درون‌گرایی معماری کاشان است.)

گفته شد حوض‌خانه فضایی است مسقف با حوضی در وسط آن‌که اگر سقف حذف شود، فضای حاصل را پاسیو یا نورگیر گویند. لفظ پاسیو از کلمه «پات او» مشتق شده، پات به معنای خورشید و آو به معنای آب است. وقتی نور خورشید از بالا به داخل حوض آب می‌افتاده، مورد پرستش و احترام ایرانیان بوده است. (بطورمثال  واژه پیژامه، فرانسوی نیست بلکه برگرفته از واژه پاجامه‌ی ایرانی است. پاجامه شلوارهای گشادی بوده که ایرانیان در جنگ باعثمانی به پا داشته‌اند).

 

بازدید از این منزل تاریخی در تمام طول سال امکان‌پذیر است.

خانه آل یاسین
خانه آل یاسین
خانه آل یاسین
خانه آل یاسین
خانه آل یاسین
خانه آل یاسین
خانه آل یاسین