ایران - خراسان جنوبی - فردوس

پناهگاه حیات وحش رباط شور، فردوس

29 بهمن 1397

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

پناهگاه حیات وحش رباط شور در 60 کيلومتري غرب شهرستان فردوس در جاده فردوس - بشرویه به سمت بشرویه تا تقاطع رودخانه کلاوگی در استان خراسان جنوبی قرار گرفته است. 

این منطقه حفاظت شده شامل پوشش های گیاهی و گونه های جانوری متنوعی است. با وجود اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی، کمبود بارندگی و خشکسالی های مداوم، پوشش گیاهی منطقه در برخی نقاط از نظر سطح پوشش قابل توجه است.

منطقه از نظر تیپ پوشش گیاهی به پنج تیپ تقسیم می شود:

الف) کوه رباط شور: در این کوه درمنه کوهی گونه غالب محسوب شده و از گونه های همراه آن می توان به گیاهان بوته ای عدسک که در بهار با گلدهی و سپس ثمردهی جلوه ویژه ای به کوهستان و زمین های اطراف و کوهپایه داده است، اشاره کرده است. پرند، مخلصه، هوم، انواع گیاهان دارویی و خوراکی مانند ریواس، کلپوره، کاکوتی، ملنگو، زیره سیاه و گونه های علفی یکساله و چند ساله از دیگر گیاهان این منطقه هستند.

ب) زمین های اطراف کوه رباط شور: این ناحیه دارای تراکم بیشتر درمنه دشتی نسبت به سایر محدوده هاست. دیگر گونه های همراه آن قیچ، پرند، پرچم، لاله وسایر گونه های علفی یکساله و چندساله هستند.

پ) دشت مرکزی: پوشش گیاهی میان کوه رباط شور و ریگزار حاشیه آبراهه ها، ضعیف و پراکنده است. درمنه، خارشتر، انواع شور، اسپند، قیچ، گونه هایی از گیاهان علفی یکساله، پوشش گیاهی این ناحیه را تشکیل داده اند. در حاشیه ریگزار، گونه غالب بوته های جفنه در سطح وسیعی پراکنده است. در قسمتهایی از زمین های شمال منطقه حدود 30 درصد از مساحت کل منطقه را این گیاه پوشانده است.

ت) ریگزار و تپه های ماسه ای: حدود 55 درصد از کل مساحت منطقه به ریگزار اختصاص دارد که در فصل بهار با رویش گیاهان علفی یکساله سرسبزی جلوه خاصی پیدا می کند. این سرسبزی در برخی نقاط با تداوم رشد گیاهانی از قبیل سیف، نخود وحشی و هندوانه ابوجهل در فصل تابستان و پاییز منبع تغذیه مناسبی برای گیاه خواران وحشی خصوصا آهو فراهم است.

در این منطقه درختان تاغ بصورت پراکنده روییده اند. هم چنین اسکنبیل بصورت متراکم یا پراکنده قسمتهایی از این محدوده را دربرگرفته است. جفنه، پرچم، حلمه ،چربوک، نیز سایر گونه های گیاهی را تشکیل داده است.

ث) عرصه جنوبی منطقه و رودخانه فصلی کلاوگی: رود فصلی کلاوگی شرایط مناسبی برای رشد درختچه های گز ایجاد کرده است که سیمای آن از دور به شکل نوار سبز رنگی دیده می شود. در بخش های دشتی و تپه ماهوری جنوب، جنگل تاغ و درمنه دشتی تیپ غالب گیاهی است و از سایر گونه های این محدوده می توان قیچ، پرچم، بادچرخانک، گز، لاله، مخلصه و انواع گیاهان علفی یکساله و چند ساله را نام برد.

گونه های شاخص حیات وحش منطقه، کل و بز و آهو هستند که زیستگاه اصلی آنها به ترتیب کوه رباط شور و ریگ رباط شور است. رباط شور زیستگاه مناسبی برای رده های مختلف جانوری مخصوصا پستانداران، پرندگان و خزندگان است. از پستانداران آن می توان کل و بز، خرگوش، آهو، جوجه تیغی، گربه شنی، سیاه گوش، روباه معمولی، روباه شنی، زرده بر، خفاش، گرگ، شغال، کفتار، انواع جوندگان مانند مانند تشی، پامسواکی و.. را نام برد.

کرکس، کبک ، تیهو، هوبره، انواع کوکر، دودوک، سبزقبا، چکاوک، سنگ چشم و سایر گنجشک سانان، انواع مختلفی از پرندگان شکاری بزرگ و کوچک از قبیل عقاب، سارگیه، دلیجه وغیره پرندگان این منطقه را تشکیل داده اند.

 لاک پشت، بزمجه، آگاما، انواع مار و مارمولک خزندگان این منطقه را تشکیل داده اند، ضمن اینکه اين منطقه بالاترین تعداد خزندگان را در سطح استان دارد، بطوريكه آن را موزه زنده خزندگان استان می دانند.

ارتقاء سطح منطقه رباط شور از آزاد به پناهگاه تصویب شده است. در همين راستا پناهگاه حيات وحش رباط شور به استناد بند "الف" ماده سه قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست با مصوبه شماره 347 شوراي عالي حفاظت محيط زيست در تاریخ چهاردهم آذر 1389 ارتقاء پیدا کرده است.  

 ارتفاع این منطقه از سطح دریا 1200 متر است و از طرف شمال از تقاطع راه خاکي بشرويه به چاهنو با جاده شرکت گاز و در مسير اين جاده به طرف شرق تا محل پیوستن آن به راه خاکي محله به روستاي پلوند منتهی می شود. از طرف شرق در مسير جاده خاكي محله تا دامداري  به شرق تا پوزه ريگي و سپس در خط مستقيم مفروض تا حوض حاجي مندلي، چاه طبسي و از آنجا مستقيم به طرف جاده آسفالته فردوس به بشرويه تا حريم جاده مذكور می رسد. از طرف جنوب از حريم جاده آسفالته فردوس-  بشرويه به سمت بشرويه  تا 10 كيلومتري پاسگاه شهيد زارع مستقيماً به طرف شمال و از نقطه فوق مستقيم به راه خاكي رباط شور متصل شده و به سد کلاوگي رسیده و در مسير راه خاكي تا سد كلاوگي و  سپس در امتداد مسير كوره راه تا حوض آقا ادامه می یابد. از طرف غرب از حوض آقا مستقيماً متصل به حريم جاده خاکي بشرويه به چاهنو (حدود 12 کيلومتر مانده به تقاطع آن با جاده شرکت گاز) به سمت چاه نو در حريم جاده فوق تا اتصال آن به جاده خاکي شرکت گاز منتهی می شود.

مساحت این منطقه 63900 هكتار است. کوه رباط شور با شکل ظاهری سنگلاخي، تقريباً متقارن با قله هاي مضرس با حداکثر ارتفاع 1523 متر در داخل دشت واقع است. بقیه ارتفاعات منطقه بصورت تپه ماهورها و تپه هاي شني کم ارتفاع مشاهده می شوند. علي رغم اقليم بياباني و نيمه بياباني، کمبود بارندگي و خشکسالي هاي مداوم، پوشش گياهي منطقه از نظر تنوع و در برخي نقاط از نظر سطح پوشش قابل توجه است.

با توجه به اینکه در پناهگاه حیات وحش رباط شور طرح مدیریت به اجرا در نیامده است، تاکنون هیچگونه سرمایه گذاری برای امر گردشگری از سوی این اداره کل در داخل منطقه انجام نشده است. رباط قديمي و ريگ رباط شور از اماكن گردشگري در منطقه هستند.

 شغل اغلب مردم ساکن در منطقه کشاورزی و دامداری است. اما اخیرا خشکسالی در وضعیت معیشتی مردم بسیار تاثیر منفی گذاشته است.  از معضلات این منطقه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- خشكسالي: خشكسالی هاي اخير و نيز عدم هماهنگی تعداد دام با غنای مراتع سبب رقابت دامداران در این منطقه شده و اين امر سبب  از بين رفتن پوشش منطقه شده است.

2- بی توجهی به مميزي مراتع از يک طرف و صدور مجوز مرتعداري فاقد تعريف مشخص حد و حدود آن براي دامداران و عدم رعايت بازه زماني مندرج در پروانه.

3- کثرت محله هاي دامداري در حاشيه منطقه.

4- شكار بي رويه و غیرمجاز: شكار كل و بز و آهو در زمان خروج از ريگ برای ورود به  دشت بصورت غيرمجاز 

5- کمبود نيروي انساني: نيروي حفاظتي در اين منطقه به چشم نمی خورد و در حال حاضر توسط مامورين پاسگاه پلوند واقع در منطقه حفاظت شده مظفري (شمال رباط شور) و اداره حفاظت محيط زيست شهرستان فردوس کنترل می گردد. ضمن اینکه يكي از محله هاي دامداري واقع در پاي كوه رباط شور به عنوان مكان موقت اقامت بکار می رود.

6- اماكن مسكوني: منطقه فاقد سكونتگاه دائمي است اما دامداري ها اغلب در حاشيه و گاها داخل منطقه قرار دارند.

7- معادن: شرط موافقت سازمان صنايع و معادن با ارتقاء سطح منطقه، رعايت حقوق قانوني دارندگان محدوده هاي موجود و صدور مجوز فعاليت نامبردگان تا اتمام ذخيره معدني

در حال حاضر از امکانات و نيروي انساني اداره حفاظت محيط زيست فردوس و پاسگاه محيط باني پلوند (واقع در منطقه حفاظت شده مظفري) در حد نیاز در این منطقه استفاده مي شود.  

 راهکارهای زیر برای بهبود وضعیت منطقه ارائه می شود:

1- اجراي طرح جامع و تفصيلي منطقه و ناحیه بندي 2- کسب جواز چراي دام 3- بکارگیری نيروي محيط بان با استاندارد جهاني و تجهیزات. 4- تجهيز نیروی انسانی 5- خريد زمین ها و مستثنيات. 6- جلوگیری از ورود دام مازاد به منطقه 7- ممانعت از تغذیه دام هاي اهلي و بوته کني دامداران و روستائيان 8- توزیع علوفه و دان در جبران خشکسالی های اخیر بین دامداران 9- تصویب بودجه برای نصب دوربین های مداربسته در سطح منطقه برای کنترل لحظه به لحظه. 10- تامین بودجه پژوهشی برای امر تحقیق با هدف شناخت ظرفیتهای آن برای حمایت از منطقه.