در فاصله 33 کیلومتری زواره در شرق شهرستان اردستان زیباترین کاخ تاریخی کویری به نام مجموعه کاخ چهل‌ستون در سال 1299 ه.ق توسط مصطفی قلی خان سهام السطنه عرب عامری به‌منظور شکار و پذیرایی از میهمانان ویژه قاجاری ناصرالدین‌شاه در دهستان سفلا بخش زواره ساخته‌شده تا مهمانان بعد از عبور از منطقه‌ای کویری و هوایی گرم بتوانند در این کاخ خاطرات خوشی را رقم بزنند.

سقف‌های چوبی و تزئینات سنگی این کاخ شبیه به عالی‌قاپو، چهل‌ستون و باغ عفیف‌آباد شیراز است و به‌رغم این‌که به‌عنوان کوشک (کاخ  تابستانی) و شکارگاه به‌فرمان سهام‌السلطنه بناشده، هرگز مورداستفاده او قرار نگرفت. سقف‌ها از تیرک‌های چوبی باروکش فلزی پوشانده شده و حجاری‌های بسیار ماندگاری نیز روی سنگ‌های مرمر این مجموعه به یادگار مانده است. آیینه‌کاری‌های مجموعه و نقاشی‌های موجود و نقش چوب‌ها از منبت و معرق تا تراش سنگ‌های کاخ به‌صورت ماهرانه‌ای کارشده است.

کاخ 30 ستون سنگی، سه ایوان جنوبی، شرقی و غربی دارد که به ترتیب مشرف‌به رودخانه و چمنزار و کوهستان می‌باشند. شاه‌نشین سر هنگ‌آباد در سه‌طبقه ساخته‌شده که در ایوان جنوبی آن‌یک استخر بزرگ با پوشش فلزی تأسیس‌شده است. توجه کنید که تنها سقف کاخ و شاه‌نشین پوشش فلزی داشته و بخش‌های دیگر عمارت از خشت ساخته‌شده و به دلیل پوشش فلزی مجموعه کاخ نسبت به دیگر بخش‌ها سالم‌تر مانده است. کاخ سرهنگ آباد شامل تالار کاخ با ترکیبی از سازه‌های خشتی، آجری و چوبی و تزیینات نقاشی، آیینه‌کاری و نقاشی پشت شیشه و قراول خانه، حمام، برج‌های دیده‌بانی، اسطبل، آسیاب است.

دو بادگیر قرینه که یکی از آن‌ها به‌طور کامل تخریب و دیگری سالم است در عمارت سرهنگ آباد وجود دارد که دارای قاعده دو متر و ارتفاع ۱۰ متر می‌باشند، معماری آن‌ها به‌گونه‌ای است که در ارتفاع هفت متری، شکل دایره‌ای به هشت‌ضلعی و از همان‌جا بادگیر به دوطبقه تقسیم می‌شود. مساحت عمارت تاریخی سرهنگ آباد اردستان حدود ۶۰۰ مترمربع است که کوشک اصلی آن سه‌طبقه و ۱۵۰۰ متر زیربنا دارد. سه بخش دیگر شامل حمام، سکونتگاه خدمه و اسطبل در سمت شرقی و بادگیر خانه و شاه‌نشین در منتهی‌الیه غربی قرار دارند. این مجموعه دارای جریان آبی است که از کنار آن عبور می‌کند اما کاخ سرهنگ آباد، برای شرب و چرخش آسیاب و آبیاری درختان، از آب قنات سرهنگ آباد استفاده می‌شده، قنات از وسط باغ عبور و به اطراف چهل‌ستون صفا بخشیده و حوض‌های وسط حیاط‌خلوت به انضمام حوض ایوان عمارت چهل‌ستون را پر می‌کرده و درواقع محور اصلی شکل‌دهنده فضاهای باغ بوده است. بیشتر تزئینات در این باغ الهام گرفته از گیاهان است، آنچه امروزه از پوشش گیاهی در این باغ باقی‌مانده است شامل درختان قطور و کهن چنار ـ که عمدتاً در دو طرف محور آب (جوی و استخر) و دو ردیف مشخص قرار دارند ـ و نیز چندین سرو … است.

در این مجموعه تلفیقی از معماری‌های سبک‌های دوره قاجاریه و سبک دوره صفوی استفاده گشته است، به‌عنوان‌مثال ایوان عمارت اصلی با ستون‌های چوبی شبیه ایوان چهل‌ستون و استفاده از قوس‌های نیم دایره‌ای شکل و برخی از تزئینات مربوط به دوره قاجار هستند.

 آثاری از دو فضای باز اصلیِ کاخ سرهنگ آباد باقی‌مانده است، یکی به شکل حیاط مرکزی با ورودی اصلی، اتاق‌های اندرونی، حمام مجموعه، اسطبل با یکی از وجوه عمارت چهل‌ستون در اطرافش به انضمام حوض و دو باغچه در وسط آن و دیگری فضای بازِ باغ مجموعه که در دو طرف آن، عمارت بادگیر و چهل‌ستون قرار داشته‌اند. بر طبق موقعیت قرارگیری بناهای این مجموعه عبارت‌اند از: ساختمان مشرف بر استخر که آسیاب بوده و شاه‌نشینی داشته به نام عمارت بادگیر که تنها بادگیر باقیمانده است و از قسمت‌های دیگر باغ قدیمی‌تر بوده و امروزه به حالت نیمه مخروبه درآمده است.

مهم‌ترین بنای این مجموعه عمارت چهل‌ستون به‌صورت ساختمانی ییلاقی و تابستانی است که به سبک چهل‌ستون اصفهان اما در دوطبقه ساخته‌شده است، دارای دو بخش نیمه‌باز (ایوان با ۱۶ ستون چوبی شبیه ستون‌های چهل‌ستون) و بسته (اتاق‌ها، شامل یک تالار بزرگ در وسط است و در هر طرف آن دو اتاق) است، همچنین در ایوان چهل‌ستون حوض آبی مرمرینی وجود داشت که امروزه بقایانی از آن باقی‌مانده و سقف آن سراسر نقاشی شده بود، سرستون‌های ایوان چوبی و مقرنس شکل به همراه آینه‌کاری و نقاشی بوده‌اند و زیر سقف دور ایوان کتیبه‌ای از آیات قرآنی به خطر زرین بر زمینه لاجوردی نوشته‌شده بود. در حیاط‌خلوت، حوض بزرگی وسط دو باغچه در دو طرف آن قرار داشته که اتاق‌های اندرونی در دو ضلع این حیاط واقع بودند، البته امروزه بقایانی از آن باقی‌مانده است.

بخش ورودی شامل سر در ورودی، هشتی و راهرو بوده و باوجود آسیب‌دیدگی بسیار، هنوز هم مجلل با مقرنس‌های گچ‌بری شده و یک گلدسته می‌باشند. کوبه و حلقهٔ در ورودی نوشته داشته ولی زنگ‌زدگی مانع خواندن مطالب آن است.

حمامی بزرگ درگذشته چسبیده به قسمت اندرونی وجود داشته که سرسینه‌اش دارای نقش و نگار و بدنه آن سراسر کاشی بوده که در کل شامل فضاهایی چون سرسینه، گرمخانه، دالان و خزینه و حوض مرمر بوده است.

دو برج نگهبانی هم در این مجموعه وجود داشته، بعلاوه در تزئینات دیوارهای خارجی بنا مانند دیوارهای داخلی از گچ‌بری، آینه‌کاری، خطاطی، حجاری و مجسمه‌سازی استفاده‌شده است. گفته‌شده برخی مصالح به‌کاررفته در این بنا مانند سنگ مرمر شفاف، ستون‌های رنگی و پایه‌های چوبی ستون‌ها و خود ستون‌های چوبی در کنار خاک و سنگ که با الاغ، قاطر یا شتر از فرسنگ‌ها دور به سرهنگ آباد حمل شده‌اند. ستون‌های رنگی و مرمرهای زیبای آن از معادن اطراف یزد استخراج و به محل باغ آورده‌اند.

در زمان واگذاری این بنا به میراث فرهنگی امیرحسین خان عامری مالک وقت این کاخ از واگذاری آن امتناع کرده و پس از فوت وی نیز مالکان بعدی با واگذاری آن به این سازمان موافقت نکرده‌اند. یکی از فعالان میراث فرهنگی وجه‌تسمیه چهل‌ستون را این‌گونه توضیح می‌دهد: «به دلیل وجود درختان سربِ فلک کشیده در این منطقه ییلاقی و عبور آب قنات جهت آبیاری باغ سر هنگ‌آباد در مقابل ایوان بزرگ عمارت و پشت ستون‌های بلند چوبی که وزن سقف را تحمل می‌کند حوضی سنگی از مرمر زیبا قرارگرفته بود که در اثر انعکاس عکس ستون‌های چوبی ایوان در آب این حوض عمارت مذکور به چهل‌ستون شهرت یافته است.» لازم به ذکر است که بازدید از این بنای تاریخی در بهار و تابستان خالی از لطف نیست.

مشاوره و پشتیبانی تخصصی رایگان

مشاوره قبل و حین سفر توسط سفریار اختصاصی

قیمت رقابتی تورهای داخلی و خارجی

قیمت‌های شفاف بدون پرداخت هزینه‌های جانبی

تنوع تورهای داخلی و خارجی

شخصی سازی انواع تور برای مسافران