لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو فعالان گردشگری خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - گیلان - تالش

قلعه صلصال

01 فروردین 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

در فاصله ۱۵ کیلومتری شهر تالش و مرکز لیسار (روستای قلعه دوش) قلعه‌ای بنام "قلعه صلصال" با مساحت تقریبی نیم هکتار و قدمتی هزارساله بر روی تپه‌ای سنگی قرار دارد، جنس باروهای مستحکم آن از سنگ لاشه و ساروج است با قطری بیش از 1.5 متر است. قلعه بر روی کوهی (صخره‌ای سنگی) با مساحت تقریبی 40 متر در 50 متر قرارگرفته است و به علت روئیدن درختان زیاد و بوته‌های خار نمی‌توان آن را به‌طور دقیق اندازه‌گیری کرد. باوجود پوشیده شدن دیواره‌‌های قلعه از انواع گیاهان بخصوص سرخس‌‌ها امکان حضور و حرکت انسان‌‌ها و حیوانات در تمامی مناطق قلعه، به‌راحتی میسر است.

صلصال با املای «ص» در لغت به معنای گل خشکیده ورز داده‌شده و آماده کوزه‌گری و سفالگری است و با توجه به طبیعت  منطقه و وجود خاک‌‌های رسی قرمز و زردرنگ حاصل از فرسایش دامنه‌‌های کوهستانی تالش، نام مناسبی است، ولی برخی دیگر نام اصلی این قلعه را "سلسال" که در لغت به معنای آب‌خنک و خوشگوار استف می‌دانند و این به علت وجود آب‌‌های زلال و گوارا در انبار‌‌های این قلعه می‌باشد.

قدمت این قلعه به دوره‌ی سلجوقی می‌رسد  که از دو قسمت داخلی و خارجی تشکیل‌شده است و از کاوش‌های صورت گرفته، بقایایی از پی اتاق‌ها و مسیر آب‌رسانی قلعه مشخص‌شده که نشان از مسکونی و تدافعی بودن قلعه دارد؛ دارای دوطبقه همکف و اول است و نورگیری آن به‌وسیله پنجره‌هایی که در شرق و غرب و جنوب تعبیه‌شده انجام می‌گرفته، سقف آن از آجر ساخته‌شده است.

دو آب‌انبار بزرگ در ضلع شمالی و غربی قلعه و مکان‌هایی چون آبریزگاه، حمام، محل طبخ نان، محل طبخ غذا و... هم  در بررسی‌ها مشاهده‌شده است. دومین قسمت قلعه، بخش داخلی قلعه که بر روی صخره سنگی قرار دارد و اکنون نیز بقایای آن برجای‌مانده است. ساخت قلعه به صورتی است که  در تمام جهات اصلی و فرعی به اطراف اشراف داشته و ساکنان قلعه از بالای آن می‌توانستند کلیه تحرکات را در شعاع خارج قلعه زیر نظر داشته باشند. درب ورودی قلعه به ارتفاع 3.5 متر و عرض 2.2 متر، شرقی و تا وسط هلال شکسته است؛ درب ورودی جلوتر قرار داشته اما به دلیل خرابی باروی خارج، سردر دومی، درب ورودی قلعه شده است. عرض باروی قلعه 1.8 متر تا 2.1 متر و ارتفاع موجود آن 5 تا 6 متر و در پاره‌ای جاها 10 تا 12 متر است، قطر دیوار جنوب غربی 1.9 متر و مصالح ساختمانی دیوارها سنگ بادبر و ساروج است.

در بالای تپه "ارگ قلعه" قرار داشته که امروزه فقط دیوارهای آن برجای‌مانده، تصور می‌شود ارگ در طبقات مختلفی بناشده که طبقات زیرین آن به دنبال ریزش طبقات بالاپر شده باشند. مدخل ارگ نیز دارای طاقی با هلال شکسته بوده که امروزه این دو از بین رفته‌اند مصالح ساختمانی ارگ نیز آجر و ساروج است.

خارج از ارگ و داخل باروی اصلی "آب‌انبار قلعه" در شمال شرقی ساختمان، با طول حدود پنج‌متر، عرض 3 متر و ارتفاع 4 متر بناشده است.

در قسمت داخلی دیوارهای دژ آبراهه‌های باریکی به‌صورت یک شبکه لوله‌کشی مانند "شبکه انتقال آب  دیده می‌شود. معتمدین محلی بر این اعتقادند که قلعه"سلسال" در زمان اسماعیلیان از قلعه‌های مهم بوده،  شباهت ساختمانی قلعه"لیسار" با قلعه "الموت" و دیگر قلعه‌های اسماعیلیه ازیک‌طرف و ارتباط نزدیک پیروان این فرقه با افرادی در تالش از طرف دیگر، احتمال چنین نتیجه‌ای را بسیار می‌کند.

برخلاف نواحی مرکزی و فلات داخلی ایران در گیلان به علت کاربردهای نظامی ساخت دژها و قلعه‌ها تنها بر روی عوارض ارتفاعی معمول بوده و چه‌بسا که در دیگر مواقع دژها مورداستفاده چندانی نداشتند و تنها برای نگهداری زندانیان از آن‌ها استفاده می‌کردند.

نکات جالب در مورد این قلعه ارتباط مستقیم و عمیق میان نقوش سفالینه و ظروف به‌دست‌آمده در قلعه با نقوش دست بافته‌های سنتی منطقه کهن تالش است که شامل نقوش کاج‌ها، گل‌ها، حیوانات و اشکال هندسی است. همچنین در سال 1382  در این قلعه سه شیء باارزش شامل: "پیکان فلزی (آهنی)"، "ظرف مسی نقره‌کوب" و "یک سکه مسی" مربوط به قرن پنجم و ششم هجری از تبار اتابکان به‌دست‌آمده است. "پیکان آهنی" بیانگر این است که تخریب این قلعه براثر هجوم و یک واقعه نظامی و آتش‌سوزی بوده؛ بر روی "قلمدان مسی نقره‌کوب" خطوطی نوشته‌شده که این خطوط احتمالاً جزو "خطوط ریحان" است و "یک سکه یا فلوس مسی" مربوط به دوره اتابکان آذربایجان و قرن ششم هجری است زیرا اتابکان آذربایجان جزء نائب السلطنه‌های سلجوقی محسوب می‌شدند و سلسله سلجوقی از قرن 4 تا 6 هجری حکومت می‌کردند، سکه مربوط به دومین اتابک آذربایجان معروف به "جهان‌پهلوان محمد" است و بر یک‌طرفش نوشته‌شده: " المستضی با الله السلطان الاعظم طغرل" و درروی دیگر "الملک المعظمه اتابک اعظم محمد" ، که  "المستضی با الله" درواقع همان سی و سومین خلیفه عباسی و احتمالاً 37 خلیفه عباسی (آخرین خلیفه عباسی) بوده است. "طغرل" نیز جزو دست‌نشانده‌های سلاطین سلجوقی است و"جهان‌پهلوان محمد " به‌نوعی جانشین طغرل و جزو فامیل‌های سببی طغرل و سلجوقیان محسوب می‌شود و تمامی این‌ها نشانه حکمرانی اتابکان بوده و یا نشانه مراوداتی با آن‌ها. احتمال می‌رود قلعه لیسار چون هم تدافعی و هم مرزبانی بوده جزو آخرین نقاط مرزی حوضه اتابکان آذربایجان بوده است و به دلیل موقعیت سوق الجیشی‌اش  بر روی تپه‌ای منفرد و به ارتفاع 80 متر واقع‌شده است که به علت نزدیکی آن به ساحل دریا و جاده قدیمی ساحلی می‌توانسته هم بر دریا و هم بر کل منطقه نظارت و کنترل داشته باشد.

برای بازدید از قلعه باید قبلاً در موردش تحقیق کرده  یا اتفاقی از جاده آن عبور کنید زیرا که از تابلو یا نشانه و راهنمایی در طول مسیر خبری نیست، اتومبیل‌‌ها تا پای قلعه می‌آیند

قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال
قلعه صلصال