کاروانسرای رباط زین‌الدین در ۶۰ کیلومتری جاده فعلی یزد-کرمان واقع است.

این کاروانسرا به دستور زین‌الدین گنجعلی خان ریگ حکمران کرمان و به امر شاه‌عباس ماضی در قرن 10 ه.ق ساخته‌شده و تاریخ ساخت آن هم‌زمان با ساخت حمام گنجعلیخان کرمان است. رباط زین‌الدین متعلق به دوره صفویه و از خارج دایره‌ای شکل و از داخل 12 ضلعی است و دارای مساحتی در حدود 1500 متر است.

اطراف رباط توسط پنج برج به‌صورت نیم‌دایره احاطه‌شده است و حیاط مرکزی با 12 ضلع شاه‌نشین، اتاق‌ها و اسطبل‌ها را در اطراف خود دارد. در ساخت این بنا عدد یک، پنج و دوازده که در مذهب تشیع احترام و تقدس دارند، به‌کاررفته‌اند. در اطراف صحن، رواق‌های سکوداری که در انتهای آن‌ها اتاق‌هایی مشابه وجود دارد، دیده می‌شود.

در دو طرف هشتی ورودی و پشت اتاق‌ها، اسطبل چهارپایان با راهروهای وسیع و طولانی قرار دارد. فضای ضلع شمالی بنا، احتمالاً شاه‌نشین، سقفی بلند با کاربندی دارد. تزیینات نمای داخلی عمدتاً از آجر است که از طرح 12 ضلعی حیاط یا صحن مرکزی پیروی می‌کند. اندود گچ و کاربندی در قسمت شاه‌نشین در بدنه و سقف مشهود است. کنگره‌ها و تیراندازهای لبه بام، ترکیب انحنای برج و دیواره‌ها و نمای تمام آجر آن، از نکات قابل‌توجه در این بنا هستند.

قرینه بودن شرق و غرب این بنا از ویژگی‌های دیگر آن است و آب آن نیز از  چشمه تأمین می‌شده است که هنوز نیز در جریان است. به دلیل «احیا و ساماندهی با بهره‌گیری از مصالح سنتی» این کاروانسرا در سال 2006 موفق به کسب دیپلم افتخار یونسکو شد.

این بنا در قرن دهم مقر تفنگچیان و نگهبانان بوده و اکنون با حفظ اصالت، به هتل تبدیل‌شده است. از در چوبی واصلی کاروانسرا به‌طرف هشتی، در دو سمت چپ و راست درهای چوبی تعبیه‌شده است. داخل بنا سالنی بزرگ که از دو سو تا انتها پرده‌های ترمه آویزان شده است، قابل‌رؤیت است.

 سکوهای آجری و گلی که زمانی به مسافران میان راه اجاره داده می‌شد، امروز پوشیده از پرده‌های ترمه، فرش دست‌باف و گلیم و رخت خوابی پهن بر روی زمین و پشتی‌هایی دورتادور، به هتل تبدیل‌شده است.

رباط زین‌الدین، یک نقشه دایره‌ای و پنج نقشه نیم‌دایره متصل به دیوار هشتی دارد که پس‌ازآن صحنی دوازده ضلعی در اطراف آن با رواق‌های سکو داری وجود دارد.

در بخش شمالی رباط اتاق‌هایی که احتمالاً شاه‌نشین عمارت بوده در حال حاضر بخشی از آن تبدیل به سالن غذاخوری و بخش دیگر آن نیز با فرش‌های دست‌باف و پشتی‌های تکیه داده به دیوار شده تزیین‌شده است.

 این کاروانسرا به شیوه‌ای کاملاً متفاوت قابلیت پذیرش 100 مهمان و گردشگر را دارد. ساختمان این بنا بدون هیچ تلفیقی با مردنیته همچنان اصیل است. چنانچه بدون مشاهده هیچ سیمی ساختمان نور بسیار خوبی دارد; همچنان که صدای موسیقی بدوم دیدن دستگاه پخش به گوش می‌رسد

در دو طرف حیاط پله‌هایی است به بالای کارون سرا راه دارد. در بلندی کاروانسرا فقط نور ماه و ستاره‌ها است و در روبه‌رو تنها خاک و شن مشاهده می‌شود.

کتیبه‌ای که نشان‌دهنده قدمت بناست، درگذشته به سرقت رفته است اما به‌احتمال‌زیاد رباط زین‌الدین در فاصله سال‌های 996 تا 1308 ه.ق متعلق به زمان شاه‌عباس اول است. چاپارخانه، یک چشمه کوچک آب و فضایی سرسبز کاروانسرا را در میان گرفته و مکان مناسبی برای استراحت مسافران ایجاد کرده است.

 کاروانسرای زین‌الدین تنها کاروانسرای دایره‌ای شکل موجود از دوره صفوی است که با تلاش برادران امامی از تابستان سال ۱۳۸۰ بازسازی آن آغاز شد و از زمستان ۱۳۸۲ راه‌اندازی شد. جایزه‌ی بهترین مرمت ابنیه‌ی تاریخی با بیش از ۵۰ سال عمر، به این کاروانسرا توسط سازمان جهانی یونسکو با حفظ کاربری و توسط مصالح اولیه، در سال ۲۰۰۶ تعلق گرفت.

این بنا به‌عنوان یکی از ۵ سایت تاریخی و گردشگری برتر مرکز ایران در کنار مجموعه‌ی تخت جمشید فارس، میدان نقش‌جهان اصفهان، بافت تاریخی یزد و روستای گرمه توسط موسسه معروف گردشگری استرالیایی لانلی پلانت (lonely planet) معرفی‌شده است. این کاروانسرا تنها هتل و مرکز اقامتی ایران است که از سوی انتشارات تاتلر انگلستان به‌عنوان یکی از ۱۰۱ هتل برتر جهان در سال ۲۰۰۹ برگزیده‌شده و نیز یکی از هتل‌های برگزیده میان ۱۰۱ هتل برتر جهان است. دوری این کاروانسرا از شهر یکی از دلایل این انتخاب این اثر است.

امکان رصد آسمان کویر با چشم غیرمسلح در این امکان وجود دارد اما در یزد یا یکی از روستاهای دیگر امکان‌پذیر نیست.

 خوابیدن در این فضا، تکیه دادن به پشتی‌ها یا دراز کردن پا بر روی کف مفروش سکوها دقیقاً انسان را به زمان‌های دوردست بازمی‌گرداند. هر صفه با یک پرده حریم دار می‌شود که البته این پرده‌ها کاملاً امروزی و جدید برای گردشگران امروزی که به حریم شخصی احتیاج دارند، طراحی‌شده‌اند. در آن زمان این پرده‌ها وجود نداشته و نهایتاً شخص برای تعویض لباس‌هایش چادر یا پارچه‌ای آویزان می‌کرده است. خانم‌ها در سفرها یا حضور نداشتند یا خیلی کم بودند که معمولاً یک فضای خصوصی برایشان درست می‌کردند.

این اثر در تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۵۱ با شمارهٔ ثبت ۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

اقامت در این کاروانسرا در ایام معتدل سال بسیار لذت‌بخش است.

مشاوره و پشتیبانی تخصصی رایگان

مشاوره قبل و حین سفر توسط سفریار اختصاصی

قیمت رقابتی تورهای داخلی و خارجی

قیمت‌های شفاف بدون پرداخت هزینه‌های جانبی

تنوع تورهای داخلی و خارجی

شخصی سازی انواع تور برای مسافران