لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - اصفهان - کاشان

قمصر کاشان

28 مرداد 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

در 30 کیلومتری کاشان قمصر قرار دارد و یکی از توابع استان اصفهان است که در درون دره‌ای به طول نه و عرض پنج‌متر واقع‌شده است.

ارتفاع متوسط  شهر 1900 متر از سطح دریا هم چون کمربندی سبز با بازوهای متعدد در امتداد دره‌های کم شیب کوه‌های بخش مرکزی ایران، تنیده شده‌ است. حوضه آبی این شهر از ارتفاعات جنوبی شهر قمصر سرچشمه می‌گیرد. این ارتفاعات سرد و برف‌گیر بوده که بلندترین قله آن به ارتفاع 3588 متر گرگش یا قله رفیع نامیده می‌شود. پایدارترین کانون آبی و منبع تغذیه‌کننده آب‌های سطحی و زیرزمینی، منطقه قمصر و مناطق اطراف می‌باشد. رودخانه قمصر از ارتفاعات سیصد متری جنوب جوره آغاز و با عبور از وسط قمصر در ارتفاعات 1100 متری به دشت الگو کاشان و درنهایت به پایاب خود، مسئله قم می‌ریزد.

مطالعه درباره پراکندگی جغرافیایی و تعداد قنات‌های دره سبز قمصر بیانگر نکات مهمی می‌باشد. در این کانون آب گیر، گستره فعالیت‌های ساکنان به‌اندازه‌ای بوده‌  که باوجود منابع زیاد آب منطقه و جمعیت کم، بیش از 92 رشته قنات کوچک و بزرگ حفرشده و تا حد امکان از منابع زیرزمینی قابل‌دسترس استفاده‌شده است. این قنات‌ها از انتهایی‌ترین، قسمت حوضه یعنی فرفهان و درلا در شمال تا انتهای دره‌های مشرف‌به چشمه سربیشه و جوره رودخانه در جنوب قمصر وسعت دارد. عمق کوچک‌ترین این قنات‌ها  به چند متر و بزرگ‌ترین آن‌ها، (قنات توت و سپس قنات جزاوند) به بیش از 1100 متر می‌رسد و عمق چاه مادر آن نیز حداکثر پنجاه‌وچهار متر می‌باشد.

سابقه بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به شکل چاه در قمصر، به دوران اخیر بازنمی‌گردد، چاهه‌ای معدودی درگذشته وجود داشته که از حد مصرف شرب خانگی و عمق کم فراتر نمی‌رفته است. با ورود الکترو پمپ به منطق – خاصه از دهه پنجاه به بعد حفر چاه‌های مختلف عمیق و نیمه عمیق در تمام نقاط این دره کم وسعت افزایش روزافزون دارد.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، بیش از ۳۵۰ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق در سطح شهر حفر گردیده است. این روند فزاینده به نحوی است که اکنون ضمن گسترش تعداد چاه‌های نیمه عمیق، بر میزان چاه‌های عمیق – که بیشتر سازمان‌دهی دولتی آن‌ها را حفر می‌کند، افزوده می‌شود.

در پایان می‌توان گفت: بیش از ۲۵ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق دولتی و خصوصی با دبی بالای پنج لیتر در ثانیه در سطح شهر، فعال هستند.

نتیجه چنین فرایندی کاهش حداکثر ۲۰ متر سطح ایستابی آب‌های زیرزمینی در دو دهه اخیر و همچنین خشک شدن و یا افت شدید دبی اکثر قنوات منطقه‌ است که تبعات آن روزبه‌روز افزایش می‌یابد، به‌نحوی‌که در طرح جامع آب شهرستان کاشان، این منطقه ازنظر ایستابی، بحرانی اعلام‌شده است.

بر اساس تقسیمات ساختمان زمین‌شناسی ایران، محدوده زمین ساختی قمصر روی کمربند آتش‌فشانی – رسوبی، یعنی قسمت غربی زون (zone) ایران مرکزی واقع‌شده است؛ که در برخی از نوشته‌های جغرافیایی به‌عنوان رشته‌کوه‌های مرکزی ایران توصیف می‌شود. ویژگی اصلی این ارتفاعات غالب بودن سنگ‌های آتش‌فشانی – رسوبی «دوره سنوزوئیک» به‌ویژه «ائوسن» است که بر روی سنگ‌های چین‌خورده قدیمی‌تر قرارگرفته و تعداد زیادی توده‌های نفوذی بزرگ و کوچک در دوران سوم، این کوه‌ها را قطع کرده است. در جنوب و جنوب غربی قمصر، مجموعه ارتفاعات ۳۰۰۰ متری است که در نهایی‌ترین ارتفاعات آن – با حداقل ۱۰ کیلومتر فاصله از شهر - ارتفاعات گرگش برکنار جوره با ارتفاع ۳۵۸۸ متر، است که به‌عنوان مرتفع‌ترین نقطه ارتفاعی منطقه الگو کاشان معرفی می‌شود.

مجموعه عظیم این توده‌های گرانیتی چون سدی ارتباط جنوب قمصر را با نواحی پیرامون کامو- جوشقان و امکان ایجاد راه عبوری را از قمصر سلب کرده است. البته نباید فراموش کرد که در آب‌وهوای منطقه تأثیرات مثبت زیادی داشته است.

در قسمت غرب شهر قمصر نیز مجموعه کوه‌های اسبی (۳۱۲۰ متر)، در شرق میدان و کوه سم با ارتفاع ۲۵۷۰ متر، در شمال شهر کوه اشک با ارتفاع ۲۲۳۰ متر، گسترده وار، شکل‌گرفته و عامل مسدودکننده بین شهر با دشت الگو کاشان است. در قسمت‌های شرقی نیز کوه‌های لارفات با ارتفاع ۲۳۷۰ متر شهر را محدود ساخته است.

در بین این مجموعه کوهستانی که همچون دیواری دورتادور شهر را احاطه کرده است، دره جنوبی – شمالی که محور اصلی شیب داخل شهر و مسیر رودخانه را تشکیل می‌دهد، قرار دارد که از پای کوه‌های گرگش شروع‌شده، با عبور از داخل شهر از طریق دره تنگ و متعددی به این جریان اصلی منتهی می‌شود. درنتیجه در ابتدای تکوین، شهر بر پادگانه‌های (فضای مسطح و بلند که در دامنه کوه قرار دارد) آن جوانه‌زده، در طی زمان رشد کرده‌ است. بافت شهر در همین سطح (۱۷۰۰-۲۰۰۰) و با ارتفاع متوسط ۱۹۰۰ متر، در طول زمان به شکل ستاره‌ای با تبعیت از این توپوگرافی بر آبرفت‌های کم شیب، درون دره‌ها تنیده درنهایت با برخورد به دامنه‌های پرشیب متوقف گردیده‌ است. درمجموع در چنین فضایی به‌غیراز مدخل ورودی شهر، هرگونه ارتباط با فضای خارج از شهر سلب شده‌ است.

در میان آب‌های سطحی این حوضه، مهم‌ترین جریان آب سطحی، همین رودخانه قمصر می‌باشد که از یک‌سو در تمام‌روزهای سال دائماً در جریان است و از طرف دیگر، تغییرات دبی بسیار زیادی دارد که بر اساس تقسیم‌بندی تاریخی و ملکی که طبق حد متوسط آب دهی در فصل تابستان صورت گرفته، شامل شش جوی می‌باشد.

  آنچه درباره این شهر و کیفیت گل محمدی آن می‌دانیم بیشتر به کیفیت گلاب ناب آن برمی‌گردد درصورتی‌که اساسی‌ترین ترکیبی که موجب شهرت این محصول شده است میزان فوق‌العاده اسانس گل قمصر است. البته اسانس با عطر تفاوت دارد بدین معنا که عطر بخش پارافینی اسانس می‌باشد. در این خصوص بر اساس نظر کارشناسان این امر آمده است: در سال‌های 1350  تا 1354 شمسی کارشناسان بلغاری که روی گل سرخ محمدی پژوهش می‌کردند دریافتند که گل سرخ محمدی قمصر در سنجش با نمونه‌های مشابه در دیگر نقاط کشورمان از کیفیت چشمگیر و برتر برخوردار است. از همین رو صنایع پیشرفته عطرسازی جهان، به‌ویژه کشورهای اروپایی که از فناوری‌های وسیع و بالایی برای تبدیل آن به فرآورده عطر بهره‌مندند، از اسانس عطر گل محمدی قمصر استفاده می‌کنند به‌گونه‌ای که هرساله مقدار زیادی اسانس تولیدشده به‌وسیله کشورهای اروپایی از ایران خریداری می‌شود.

این زمینه باعث شده تا عطر و گلاب قمصر از قدیم‌الایام نامی ماندگار بماند. علت این‌همه تأکید بر گلاب قمصر مرغوبیت فوق‌العاده گل تولیدی قمصر بوده و این به سبب شرایط طبیعی ویژه قمصر است. چه درگذشته و چه در امروز بهترین و عالی‌ترین محصول گل و گلاب و طلای معطر با عیار بسیار بالا که دقیقه منطبق با استانداردهای آن می‌باشد محصول آب‌وخاک و اقلیم این سازمان است. در کنار این عامل اساسی، روش سنتی گلاب‌گیری قمصر را باید حاصل هنر، ذوق، سلیقه، پشتکار و ابتکار مردم آن دانست. مردمی که با الهام از فرهنگ اراده و سابقه درخشان نظام اجتماعی خویش آن را پرورانیده و توسعه داده‌اند. ازاین‌رو باید برای تجارب ارزشمندی که طی سالیان دراز در این مسیر کسب کرده‌اند ارزش‌گذاری نمود. قمصر در هزارتوی تاریخ خود ناگفته‌هایی مانند  گنجینه‌های گران‌بها دارد که تاکنون براثر عوامل گوناگون مهجور و ناشناخته مانده‌ است.

 در پنج کیلومتری شمال قمصر و ۳۰ کیلومتری جنوب کاشان، در تنگنای رودخانه قمصر به‌طرف جلگه کاشان سدی موسوم به سد قمصر ساخته‌شده است. تاریخ ساخت سد را به دوره سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی (۴۸۵-۴۶۵ ه-ق) نسبت داده‌اند. با توجه به شباهت‌های بسیاری که میان طرح و معماری ساختمان فعلی سد قمصر با سد قهرود وجود دارد این نتیجه حاصل می‌شود که سد مربوط به ملکشاه سلجوقی به‌مرورزمان تخریب گردیده و مجدداً در دوره صفویه (شاه‌عباس اول) سد فعلی بر روی شالوده سد باقی‌مانده از سد دوره سلجوقی احداث‌شده است.

دیوار سد در عمق دره در حدود ۴۰ متر طول و در سطح فوقانی در حدود ۸۰ متر طول و ۲۲ متر ارتفاع دارد. ضخامت دیواره سد ظاهراً در مرحله اول ساخت حدود ۱۴ متر بوده که بعداً به حدود ۲۶ متر افزایش‌یافته‌ است. مصالح مورداستفاده در سد سنگ و ملأت ساروج می‌باشد. دیواره اصلی سد در قسمت زیرآب و در وسط دارای جزر پشتیبانی محکمی بوده که دیواره را در مقابل فشار وارده از طرف مخزن حمایت می‌کرده‌ است. ظاهراً این جزر کافی نبوده و مجدداً در قسمت زیرآب و به فاصله ۵/۱۲ متری دیواره اصلی، دیواره دیگری به ضخامت ۳ تا ۴ متر کشیده شده است. سپس فاصله بین آن دو را با سنگ و ملأت پر نموده‌اند. در حاشیه شرقی سد، رأس بقایای آب گذاری باقی‌مانده که ظاهراً آب اضافی و طغیانی سد از طریق آن خارج می‌گردیده‌ است.

معمار سد جهت تنظیم به‌موقع آب پشت سد و جلوگیری از فشار وارده بر دیواره آبگیر از طریق آن خارج می‌گردیده‌ است. معمار سد جهت تنظیم به‌موقع آب پشت سد و جلوگیری از فشار وارده بر دیواره آبگیر (مخزن) اقدام به ساخت دو دریچه برجی شکل به فاصله حدود ۲۰ متر از یکدیگر بر روی دیواره سد نموده‌ است. محصولات این شهر در درجهٔ اول گلاب و عرقیات گیاهی است. از محصولات دیگر این منطقه آلوچه، سیب، زردآلو، قیصی، انگور، گردو، بادام و... می‌باشد.(هرساله خانهٔ کعبه با گلاب این شهر شست‌وشو می‌شود.)

ناهمواری‌ها، آب‌وهوای کوهستانی و ریزش‌های به نسبت زیاد برف و باران، از سویی تبخیر و حرارت کمتر، اعتدال بی‌نظیر آب و هوایی را برای قمصر به ارمغان آورده است؛ به‌گونه‌ای که با تغذیه و تأمین آب‌های سطحی و زیرزمینی کافی، امکان حیات و فعالیت مطلوب را برای ساکنان خود فراهم ساخته و به‌طور تاریخی علت پی‌ریزی شهر قمصر است. آب‌وهوای این شهر در فصل بهار و تابستان کاملاً معتدل است اما در زمستان ازسر مای ملایمی برخوردار است.

مناسب‌ترین فصل‌های مسافرت به این شهر بهار و تابستان است.

قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان
قمصر کاشان