لیست تورها مکان های گردشگری فستیوال آثار یونسکو خرید بلیط هواپیما مقالات آب و هوا
ایران - اصفهان - کاشان

مسجد جامع کاشان

15 آذر 1398

تیم تعیین محتوای اصفهان تور

مسجد جامع کاشان از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی کاشان می‌باشد که در خیابان بابا افضل و در محله میدان کهنه از محلات قدیمی کاشان واقع‌شده است.

این بنا داری گنبد آجری با مقصوره و ایوان مرتفع زیر گنبد و صحن وسیع، دو شبستان بزرگ و یک شبستان تحتانی در ضلع شمالی و حوض‌خانه در وسط می‌باشد. مناره آجری که در جنوب شرقی مسجد قرار دارد. تنها بنای تاریخ‌دار از مجموعه بنا‌های مفصل کاشان در عهد سلجوقی می‌باشد که تاکنون باقی‌مانده است.

در قسمت پائین مناره کتیبه سه خطی به خط کوفی با آجر برجسته ساخته‌شده که این عبارت آن خوانده می‌شود: «امر ببنائها القاضی الجلیل مجدالبناء حمد بلد ... فی شهور سنه ست و سنین و اربعمائه - ۴۶۶ -» . درباره ساختمان اولیه این مسجد این‌طور گفته‌شده است که پیش از اسلام در این محل آتشکده بوده و پس از گرویدن به اسلام اهالی آن را تبدیل به مسجد کرده‌اند.

این مناره بعد از مناره‌های مسجد میدان ساوه، به تاریخ ۴۵۳ و مسجد زواره، به تاریخ ۴۶۱، سومین مناره تاریخ‌دار قدیمی به شمار می‌آید و مقارن با کهن‌ترین بنای تاریخ‌دار اصفهان می‌باشد. گنبدی که شبستان و محراب اصلی مسجد جامع سلجوقی را پوشانده، در کتیبه آن نام ملکشاه و خواجه نظام الملک وزیرش نوشته‌شده است.

کتاب مرآت البلدان درباره این مسجد می‌نویسد: «(مسجدی که در کاشان به اسم جامع معروف است، شهرت دارد که صفیه خاتون دختر مالک اشتر آن را بناکرده است. این مسجد دو محراب دارد که قبله یکی کج و دیگری راست است و دارای شبستان و گنبد و حوض‌خانه است.  چند بار مرمت‌شده است که تاریخ آن معلوم نیست. محراب بزرگ و قدیمی آن، از بقایای مسجد هم‌عصر با منار سلجوقی است). محرابی بزرگ با گچ‌بری نفیسی در این مسجد وجود داشته که از مختصر آثار باقی‌مانده آن این آیه قرآن تشخیص داده می‌شود: (... رحیم یا ایها الذین آمنو اذا نودی ... ذکر الله ...) این آیه از سوره جمعه که در فضیلت جمعه و نماز جمعه نازل‌شده در اینجا کاشف آن است که این جامع برای نخستین بار به نام جمعه جهت نماز جمعه در کاشان ساخته‌شده و متن آیه چنین است: «یا ایهااالذین آمنو اذا نودی للصلوة من یوم الجمعه فاسعوا الی ذکر الله و ذروا البیع ذالکم خیر لکم ان کنتم تعلمون .» و بر کتیبه محراب کوچک همان شبستان که مدتی بعد از محراب بزرگ آنجا ساخته‌شده این آیه قرآن نوشته‌شده است: «قد نری تقلب وجهک فی السماء فلنولینک قبلة ترضیها قول وجهک شطر المسجد الحرام و حیث ماکنتم فولو وجوهکم شطره و ان الذین اوتو الکتاب لیعلمون انه الحق من ربهم و ماالله بغافل عما یغلمون .»

با توجه به شأن نزول این آیه که شامل امر الهی در تحویل جهت قبله مسلمین از بیت‌المقدس به سمت کعبه می‌باشد. موضوع اختلاف جهت دو قبله در مسجد جمعه کاشان تائید می‌گردد، چون پیغمبر اسلام در سال دوم هجرت وقت نماز جماعت در مسجد بنی سلمه مدینه، براثر نزول این آیه شریفه روی خود را از صخره به‌طرف کعبه بگردانید و به این جهت آن مسجد به ذوقبلتین مشهور شد؛ و مفهوم آن نیز در اینجا اشاره بدان دارد که چون این محراب با رعایت دقایق شرعی و جهت‌یابی کامل ساخته‌شده، محراب قدیمی آن نباید موردتوجه نمازگزاران قرار بگیرد؛ بنابراین این‌طور به نظر می‌رسد که محراب بزرگ گچ‌بری دوره سلجوقی را عمداً خراب کرده باشند تا باعث اشتباه و گمراهی نمازگزاران نشود.

به دلیل تخریب شدن متوالی مسجد جامع  در طی قرون متمادی، هنگام مرمت و تجدید بنا تغییرات زیادی در ساختمان و تزیینات آن داده‌شده ولی مهم‌تر از همه زیان‌های وارده از زلزله سال ۱۱۹۲ ه.ق بوده است. طوری که طبق تاریخ‌های موجود در کتیبه‌های مسجد، مرمت آن‌ها که توسط عبدالرزاق خان حاکم کاشان صورت گرفته و بیش از ده سال طول کشیده است، زیرا نخستین تاریخ این تعمیر که در پایان کتیبه قرآنی گچ‌بری شده محراب شبستان بزرگ، جنب بنای گنبد می‌باشد، بر آن نوشته‌شده: «کتبه ابن محمدحسین محمدکاظم اصفهانی فی ۱۱۹۴ عمل استاد باقر اصفهانی.»

این کتیبه متعلق به زمانی است که به امر کریم‌خان زند کارگران ساختمانی از اصفهان و بلاد دیگر به کمک مردم شهر و دیار زلزله‌زده کاشان آمدند. آخرین تاریخ این تعمیرات در کتیبه گچ‌بری برجسته، بالای محراب زیر گنبد نمایان است که چنین نوشته‌شده است: «بعد از خرابی زلزله باعث‌وبانی تعمیر عبدالرزاق خان. کتبه عبدالکریم ۱۲۰۷».

 

کتیبه‌های گنبد: در داخل مقصوره گنبد از بالا تا پائین سه ردیف کتیبه نقاشی و گچ‌بری ازاین‌قرار موجود است و همه آن‌ها مربوط به تعمیرات بعد زلزله می‌باشد: ۱- کتیبه هشت‌ضلعی بالایی که شامل آیات قرآن که با خط ثلث سفیدرنگ بر زمینه آبی لاجوردی می‌باشد. ۲- کتیبه قرآنی زیر مقرنس‌های چهارگوشه سقف گنبد و همچنین بر سه جانب صفه‌های جناحین شمالی و جنوبی مانند کتیبه بالایی به خط ثلث سفید بر زمینه آبی لاجوردی نوشته‌شده است. ۳- کتیبه گچ‌بری برجسته قرآنی اطراف محراب مقرنس‌کاری شده است که در سال ۱۲۰۷ هجری با آخرین تعمیرات بعد از زلزله به پایان رسیده است.

مسجد جامع کاشان در تاریخ ۳۰ خرداد سال ۱۳۱۵ به شماره ۲۵۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان
مسجد جامع کاشان